A
A
A
szukaj
wersje językowe Polski English
BIP

Kliknij i otwórz interaktywną mapkę!

Parter >

Antresola >

Piętro >

Hala z Liberatorem >

Podziemia >

Park Wolności >

 

 

 



 

 

 

  • Atmosferę okupacyjnej Warszawy najlepiej oddają eksponowane przedmioty. Wszystkie niemal obiekty pochodzą ze zbiórki, prowadzonej przez Muzeum od listopada 2003 roku. Jest tu i warszawska książka telefoniczna na rok 1939/1940, i filiżanka ze słynnej przed wojną kawiarni „Ziemiańska” – obok zaś „parabelka” zdobyta na wrogu podczas akcji dywersyjnej. Są kennkarty i niemieckie tablice, ostemplowane urzędową pieczątką III Rzeszy przedwojenne pudełka polskich zapałek oraz wstrząsające w swej wymowie, więzienne miski z Pawiaka i opaska z gwiazdą Dawida. Obok zaś świadectwa niezłomności ducha narodu – konspiracyjna radiostacja i przemyślne skrytki łączniczek polskiego podziemia. Mury pokrywają, jak w tamtych latach, dziesiątki afiszy i obwieszczeń, popularne przed wojną fotoplastykony zapraszają na pokazy zdjęć, teraz dokumentujących okupacyjną rzeczywistość.

 


HISTORIA:

 

  • 1 września 1939 roku wojska niemieckie atakują Polskę. Trwa pełna determinacji obrona. Gdy 17 września Armia Czerwona zdradziecko uderza od wschodu, losy kraju zostają ostatecznie przesądzone. Jesienią 1939 roku społeczeństwo polskie znajduje się pod rządami dwóch okupantów: Związku Sowieckiego i III Rzeszy. Sytuację na frontach II wojny światowej i położenie Polski od września 1939 roku ilustruje mapa multimedialna, którą znakomicie uzupełnia tablica chronologiczna przy wejściu, przypominająca najważniejsze wydarzenia lat 1939-1945. W szczególnie ciężkim położeniu znajduje się Warszawa.

 

  • Niemcy za wszelką cenę chcą zniszczyć polskość, której sercem jest stolica. Od końca maja do jesieni 1940 roku okupanci prowadzą w Warszawie tzw. akcję AB (Ausserordentliche Befriedungsaktion), której celem jest eliminacja polskiej inteligencji – masowe aresztowania i egzekucje. Większość aresztowanych Niemcy rozstrzeliwują w Palmirach. 20 i 21 czerwca 1940 roku ginie tam od kul 358 osób, wśród nich były marszałek Sejmu RP Maciej Rataj i złoty medalista olimpijski, Janusz Kusociński.

 

  • Podobny cel – likwidację polskich elit – stawia przed sobą również drugi okupant, Związek Sowiecki. Wiosną 1940 roku w okolicach Katynia, Tweru i Charkowa oraz w Kijowie i Mińsku, na rozkaz Stalina NKWD morduje ponad 20 tys. polskich jeńców, w większości oficerów rezerwy. W cywilu większość z nich to urzędnicy państwowi, nauczyciele, lekarze, prawnicy, inżynierowie, są też naukowcy i artyści...

 

  • Od pierwszych tygodni okupacji trwają bezprawne konfiskaty majątków, zmieniane są nazwy ulic, a w witrynach sklepowych, kawiarniach, na placach zabaw, a nawet parkowych ławkach coraz częściej pojawia się napis: „Nur für Deutsche”. Z miesiąca na miesiąc na warszawskich ulicach nasilają się aresztowania, publiczne i tajne egzekucje oraz łapanki, kończące się wywózkami na roboty przymusowe do III Rzeszy.

 

  • We wrześniu 1939 otoczona przez nieprzyjaciela, osamotniona Warszawa walczy z niemiecką potęgą. Milionowe miasto płonie, obraca się w gruzy, z każdą godziną przybywa rannych i poległych. Mieszkańców stolicy podtrzymuje na duchu i zagrzewa do walki prezydent Stefan Starzyński. Nie schodzi z posterunku, czuwa i zarządza – wzywa do gaszenia pożarów, do pomocy w punktach aprowizacyjnych, usuwaniu gruzów... Jego schrypnięty z wyczerpania głos warszawiacy słyszą na antenie Polskiego Radia. Słyszą w tym głosie przekonanie o słuszności walki i możliwości wytrwania. I trwają – jak On, do końca...

 

  • Na terenach przyłączonych do III Rzeszy oraz na Kresach Wschodnich okupanci widzą w Kościele polskim nosiciela oporu społecznego. Rozbijają struktury kościelne, grabią majątek, więżą i zabijają kapłanów. W niemieckich obozach koncentracyjnych i w egzekucjach ginie ponad 2000 polskich księży, w tym kilku biskupów. Wielu ginie w Katyniu lub zostaje wywiezionych na Wschód. Mimo represji wielu duchownych działa w konspiracji, niosąc pomoc Polakom i prześladowanym Żydom.

 

  • Od pierwszych dni okupacji ludność polska znajduje się w bardzo ciężkim położeniu materialnym. W wyniku wymiany pieniędzy traci większość przedwojennych oszczędności. Płace są bardzo niskie, nieproporcjonalne w stosunku do kosztów utrzymania. Rozwija się „czarny rynek”, gdzie ceny są jeszcze wyższe. Władze niemieckie wprowadzają racjonowanie żywności. Polityka okupanta powoduje stałe niedożywienie Polaków, skazanych na prawie trzykrotnie niższe od dotychczasowych normy kaloryczne. W konsekwencji spada liczba urodzeń i mnożą się choroby zakaźne.

 

  • Warszawa, jako stolica i największe miasto (prawie 1.300 tysięcy mieszkańców w 1939), jest symbolem oporu i centrum konspiracji. Staje się obiektem głównego ataku niemieckiego. W mieście i okolicach mnożą się aresztowania, egzekucje i masowe mordy (Wawer 1939, Palmiry 1939/1940, las Kabacki, las Sękociński 1942). Od końca 1943 do lata 1944 zabito ok. 4300 mieszkańców Warszawy, głównie przedstawicieli elity narodu. uliczne łapanki tworzą aurę zagrożenia życia. Od października 1941 pod karą śmierci ludności żydowskiej nie wolno opuszczać getta, a Polakom udzielać im pomocy.

 

  • Podczas okupacji Niemcy mordują wielu twórców nauki i kultury polskiej, zamykają placówki naukowe, niszczą archiwa i zbiory biblioteczne, burzą pomniki. Konfiskują dzieła sztuki, w tym zabytki sztuki ludowej i sakralnej. z Krakowa wywożą ołtarz Wita Stwosza z kościoła Mariackiego oraz obraz Leonarda da Vinci „Dama z łasiczką” z Muzeum Czartoryskich, a z warszawskich łazienek – pomnik Chopina. Rabunek dzieł sztuki trwa do końca okupacji. Jednakże niektóre wielkie dzieła, jak „Bitwa pod Grunwaldem” i „Hołd pruski” Jana Matejki pozostają skutecznie ukryte.

 

POSTACIE:

  • Stefan Starzyński jest prezydentem Warszawy od 1 sierpnia 1934 roku. Z chwilą napaści hitlerowskiej na Polskę podejmuje heroiczną walkę w obronie polskiej stolicy, porywając za sobą mieszkańców oblężonego miasta. Jego orężem są przemówienia radiowe, emitowane przez Polskie Radio.

 


EKSPONATY:

 

  • Filiżanka i łyżeczka. Ślad przedwojennego życia – „małej czarnej” w słynnej kawiarni „Ziemiańska”. Dar Ireny Zawitaj

 

  • Pudełka od zapałek Niemiecka „gapa” staje się wszechobecna w okupowanej Warszawie − pojawia się na przedwojennych polskich znaczkach, opakowaniach sacharyny, nawet na pudełkach zapałek. Dar Stanisława Latońskiego

 

  • Zamek Królewski. Na ekspozycji znajdują się ocalałe elementy architektoniczne– m.in. fragmenty gzymsów i portali z przełomu XVIII i XIX wieku – zamku Królewskiego w Warszawie. Zamek, niegdyś należący do książąt mazowieckich, wraz z przeniesieniem stolicy do Warszawy staje się rezydencją królewską. W jego murach, rozbudowywanych i upiększanych przez kolejnych władców Polski, w 1791 uchwalona zostaje Konstytucja 3 Maja. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, od 1922 zamek Królewski jest siedzibą Prezydenta Rzeczypospolitej. We wrześniu 1939 część zamku płonie, mury ulegają uszkodzeniu. Warszawscy muzealnicy ratują i ukrywają dzieła sztuki. W 1944 na rozkaz Hitlera Niemcy wysadzają mury zamkowe w powietrze. Po wojnie komuniści nie zgadzają się na odbudowanie zamku. Przez wiele lat w niebo wznosi się oskarżycielsko jedyny ocalały fragment murów zamkowych, tzw. okno Żeromskiego – wąski fragment ściany, okalający otwór okienny. Restaurację po 1970 zawdzięcza przede wszystkim staraniom polskiego społeczeństwa. W 1971 roku powstaje Obywatelski Komitet Odbudowy zamku Królewskiego w Warszawie. Pracami renowacyjnymi kierują profesorowie Stanisław Lorentz, Jan Zachwatowicz i Aleksander Gieysztor, który w roku 1980 zostaje dyrektorem zamku Królewskiego.

 

close