A
A
A
szukaj
wersje językowe Polski English
BIP

Kliknij i otwórz interaktywną mapkę!

Parter >

Antresola >

Piętro >

Hala z Liberatorem >

Podziemia >

Park Wolności >

 

 

 


 

 

  • W ojczystym kraju władze nie przyjmują Powstańców z otwartymi ramionami. Żołnierze Armii Krajowej i Powstańcy Warszawscy są w Polsce rządzonej przez komunistów „zaplutymi karłami reakcji”, wrogami „ludowej ojczyzny”. To, że za Polskę i Warszawę walczyli, gotowi oddać swe życie, jest teraz wręcz przestępstwem. Mnożą się szykany, prześladowania, aresztowania i mordy w majestacie komunistycznego prawa. O życiu i losie Powstańców decyduje teraz wszechwładny Urząd Bezpieczeństwa. Powrót do normalnego życia jest tak trudny, że prawie niemożliwy.

 

  • Po zakończeniu wojny, w połowie czerwca 1945 roku, w Moskwie odbywa się inscenizowany przez Józefa Stalina proces podstępnie aresztowanych w marcu tegoż roku szesnastu przywódców Polski Podziemnej.

 

  • Rozpoczyna się okres piętnowania byłych żołnierzy Armii Krajowej, a szczególnie uczestników Powstania Warszawskiego. Propaganda komunistyczna grzmi na każdym kroku: „Zdrajcy spod znaku Sosnkowskiego i Bora wtrącili Warszawę w ogień bezcelowego powstania”. Do połowy lat pięćdziesiątych żołnierze Armii Krajowej są prześladowani, nie ma dla nich pracy. Mnożą się aresztowania i wyimaginowane oskarżenia o zdradę ojczyzny. Przed sądem staje wielu żołnierzy Batalionu „Zośka” czy Zgrupowania „Radosław”, na czele z jego dowódcą, płk. Janem Mazurkiewiczem, skazanym na wieloletnie więzienie.

 

  • Wielu żołnierzy AK nigdy już nie wychodzi na wolność. Na podstawie sfingowanych dowodów skazywani są na karę śmierci, bądź w niewyjaśnionych okolicznościach giną w więzieniach. Taki los spotyka m.in. ostatniego Komendanta Armii Krajowej, gen. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka”, ofiarę sowieckiego więzienia z 1946 roku. Pierwszy dowódca „Kedywu” Komendy Głównej AK, gen. August Fieldorf „Nil”, zostaje powieszony w 1953; Delegat Rządu RP na Kraj Jan Stanisław Jankowski „Soból” umiera w sowieckim więzieniu w 1953, na dwa tygodnie przed końcem kary; por. Jan Rodowicz „Anoda”, aresztowany w Wigilię 1948 roku, umiera zamęczony w śledztwie; rtm. Witold Pilecki „Witold”, dobrowolny więzień obozu KL Auschwitz, zostaje skazany przez komunistyczne władze na śmierć i zabity strzałem w tył głowy w 1948 roku...

 

  • Po roku 1956, kiedy do władzy wraca Władysław Gomułka, krytyka Powstania powoli zaczyna ulegać złagodzeniu. Nie krytykuje się już szeregowych Powstańców. Władze uznają bowiem, że mogłoby się to okazać szkodliwe dla ich wizerunku. Nadal jednak Powstańcy traktowani są podejrzliwie i wrogo. W 1956 roku władze zezwalają po raz pierwszy na uczczenie rocznicy wybuchu Powstania na Cmentarzu Powązkowskim – ale „bezpieka” fotografuje uczestników uroczystości, oznacza na zdjęciach osoby będące przedmiotem jej zainteresowania. Zdjęcia te, odkryte niedawno w Instytucie Pamięci Narodowej, można zobaczyć na ekspozycji.

 

  • W marcu 1945 przywódcy Polskiego Państwa Podziemnego, niedawni uczestnicy Powstania Warszawskiego, zostają zaproszeni na rozmowy z pełnomocnikiem Stalina, gen. Iwanem Sierowem. Aresztowani i przewiezieni do Moskwy, w czerwcu są sądzeni w „procesie szesnastu” pod zarzutem kolaboracji z Niemcami i dywersji antysowieckiej. Trzej z nich zostają uniewinnieni. Dla innych zapadają wyroki od 4 miesięcy do 10 lat więzienia. Ostatni dowódca AK gen. Leopold Okulicki, wicepremier Jan Stanisław Jankowski i minister Stanisław Jasiukowicz, skazani odpowiednio na 10, 8 i 5 lat – giną w sowieckich więzieniach.

 

  • W założeniach politycznych sowieckiego kierownictwa „proces szesnastu” ma stworzyć okoliczności sprzyjające utworzeniu w Polsce, zależnego od Sowietów, Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej, którego powstanie zakłada konferencja Wielkiej Trójki w Jałcie w lutym 1945 roku. Celem procesu jest skompromitowanie kierownictwa Polski Podziemnej, a w konsekwencji wszystkich Polaków sprzeciwiających się dominacji sowieckiej, w oczach przywódców i społeczeństw państw zachodnich. Służą temu m.in. fałszywe oskarżenia o współpracę z Niemcami...

 

  • Gdy w roku 1957 dowódca Powstania Warszawskiego, gen. Antoni Chruściel „Monter”, na fali nadziei związanych z dojściem Gomułki do władzy, zwraca sie don listownie z prośbą o przywrócenie polskiego obywatelstwa, odebranego przez komunistów w 1946 roku, i zgodę na powrót do kraju, nie otrzymuje żadnej, nawet odmownej, odpowiedzi.


POSTACIE:

 

  • rtm. Witold Pilecki, pseudonimy Witold Druh, Tomasz Serafiński - urodzony w 1901 roku. Uczestnik niepodległościowego skautingu i wojny polsko-bolszewickiej. Absolwent Szkoły Podchorążych Rezerwy w Grudziądzu. W kampanii Wrześniowej dowodzi oddziałem kawalerii. Po kapitulacji należy do założycieli Tajnej Armii Polskiej. W roku 1940 staje się dobrowolnym więźniem KL Auschwitz, by zdobyć informacje i zorganizować w obozie ruch oporu. Po udanej ucieczce w 1943 roku awansuje do stopnia rotmistrza. W czasie Powstania Warszawskiego walczy w szeregach Zgrupowania „Chrobry II”. Po upadku Powstania jest jeńcem oflagu Murnau. Po wyzwoleniu wstępuje do 2. Korpusu Polskiego we Włoszech. Pod koniec 1945 roku wraca do kraju. 5 maja 1947 roku zostaje aresztowany pod zarzutem prowadzenia działalności wywiadowczej na rzecz gen. Władysława Andersa. Premier Józef Cyrankiewicz, współwięzień z Oświęcimia i świadek jego działalności, odmawia pomocy. Rtm. Witold Pilecki w 1948 roku zostaje skazany na karę śmierci i stracony.

 

  • por. Jan Rodowicz, pseudonim "Anoda" - urodzony w 1923 roku, podharcmistrz. W konspiracji w Szarych Szeregach, uczestniczy w akcjach Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”. Bierze udział w wielu akcjach bojowych i dywersyjnych Grup Szturmowych. Po akcji pod Arsenałem zostaje odznaczony Krzyżem Walecznych. W 1943 roku mianowany zastępcą dowódcy III plutonu 1. kompanii Batalionu „Zośka”. W czerwcu 1944 roku przechodzi z plutonem macierzystym do 2. kompanii „Rudy”. W Powstaniu walczy na Woli. Ciężko ranny 9 sierpnia. 11 sierpnia odznaczony Virtuti Militari V klasy. 31 sierpnia kanałami przechodzi ze Starówki do Śródmieścia. Następnie walczy na Czerniakowie. W nocy z 17 na 18 września ewakuowany na prawy brzeg Wisły. 19 września 1945 roku ujawnia się przed Komisją Likwidacyjną AK. Studiuje architekturę. Aresztowany 24 grudnia 1948 roku przez Urząd Bezpieczeństwa. Jest pierwszym aresztowanym „Zośkowcem”. 7 stycznia 1949 roku zamęczony w śledztwie. Prokuratura i UB podają informację o jego samobójstwie.

 

close