A
A
A
szukaj
wersje językowe Polski English
BIP

Kliknij i otwórz interaktywną mapkę!

Parter >

Antresola >

Piętro >

Hala z Liberatorem >

Podziemia >

Park Wolności >

 

 

 


 

 

  • Kilka pierwszych dni października 1944 roku to czas masowego exodusu cywilnej ludności Warszawy. Niemcy kierują wypędzonych do tzw. obozów przejściowych, z których największym jest Durchgangslager (Dulag) 121 w Pruszkowie, założony już w pierwszym tygodniu sierpnia. Do 10 października przechodzi przezeń blisko 550 tys. warszawiaków oraz około 100 tys. osób z miejscowości podwarszawskich. Pobyt w obozie trwa zazwyczaj nie dłużej niż tydzień. W tym czasie Niemcy prowadzą „selekcję”, od której zależy dalszy los przetrzymywanych – wywózka na teren Generalnego Gubernatorstwa lub do III Rzeszy na roboty przymusowe, a w najgorszym przypadku – do obozów koncentracyjnych.

 

  • Pierwsze oddziały powstańcze wychodzą do niewoli 4 października ze Śródmieścia, które wytrwało w ciężkich walkach do końca. Dzień później, w ponurym milczeniu odmaszerowują ostatnie jednostki polskie oraz sztaby Komendy Głównej, Komendy Obszaru i Warszawskiego Korpusu Armii Krajowej. Dowódca Armii Krajowej, gen. dyw. Tadeusz Komorowski „Bór”, stojąc samotnie na ulicy, oddaje honory wychodzącym do niewoli kolejnym oddziałom. Następnie w asyście niemieckiego oficera, mjr. Kurta Fischera, udaje się w ślad za nimi, zdecydowany nie opuszczać swych żołnierzy.

 

  • Transport Powstańców do obozów jenieckich wyrusza 6 października z podwarszawskiego Ożarowa. Najliczniejsza grupa przechodzi przez Stalag 334 Lamsdorf (Łambinowice na Śląsku Opolskim), najstarszy i największy obóz jeniecki na terenie III Rzeszy. W obozie tym Powstańcy otrzymują numery jenieckie, po czym rozsyłani są do oflagów i stalagów na terenie całych Niemiec. Rozmieszczenie najważniejszych obozów obrazuje umieszczona na ekspozycji mapa.

 

  • Wysiedlenie całej praktycznie ludności Warszawy po Powstaniu jest wydarzeniem bez precedensu w historii Europy. Można w tym przypadku mówić o totalitarnej inżynierii społecznej na masową skalę – przez kilka miesięcy wielkie miasto, stolica dużego państwa europejskiego, właściwie nie istnieje. Po wojnie do Warszawy wraca jedynie część jej przedwojennych mieszkańców – wielu osiada tam, gdzie rzucił ich wojenny los, wielu pozostaje na emigracji.

 

  • Po kapitulacji do niewoli udaje się 11 668 żołnierzy i oficerów, razem z generałami „Borem” i „Monterem”. Niemcy wywożą Powstańców do Stalagu 334 Lamsdorf (Łambinowice), gdzie nadają im numery jenieckie. Z Lamsdorf jeńcy rozsyłani są do innych stalagów, m.in. Woldenberg, Fallingbostel, Sandbostel. Kobiety znajdują się m.in. w Bergen-Belsen i Oberlangen. Oficerowie zostają osadzeni w oflagach, m.in. w Murnau. Gen. „Bór” początkowo przebywa w Kruglankach na Mazurach, później – wraz z wyższymi oficerami AK– m.in. w Lang-wasser pod Norymbergą, w Colditz i, aż do wyzwolenia, w Markt-Pongau w Alpach Tyrolskich.


POSTACIE:

 

  • gen. Tadeusz Komorowski, pseudonimy: "Bór", "Lawina", "Znicz" - urodzony w 1895 roku zawodowy wojskowy – kawalerzysta. Dowodzi 12. pułkiem ułanów polskich. Jest komendantem szkół kawalerii w Jaworowie i w Grudziądzu. Uprawia wyczynowo jeździectwo, na igrzyskach olimpijskich w Berlinie w 1936 roku kierowana przezeń drużyna jeździecka zdobywa srebrny medal. Walczy w kampanii Wrześniowej. W lipcu 1943 zostaje komendantem Głównym Armii krajowej, jest też komendantem Sił Zbrojnych w kraju. Wraz z Delegatem Rządu na kraj i sztabem AK podejmuje decyzję o wybuchu Powstania Warszawskiego. W czasie Powstania zostaje Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Po kapitulacji decyduje się na pozostanie z żołnierzami Powstania i pójście do niewoli niemieckiej. Po wojnie udaje się na emigrację do Londynu. W latach 1945-1946 pełni obowiązki Naczelnego Wodza, a w okresie 1947-1949 – premiera Rządu Rzeczypospolitej na Uchodźstwie. Umiera w 1966 w Londynie.



EKSPONATY:

  • Z kromką jęczmiennego chleba kpr. pchor. Jerzy Sosnowski „Jotes”, walczący w Batalionie „Ruczaj”, a następnie w Komendzie Głównej Lotnictwa, wychodzi 5 października do niewoli. W obozie jenieckim przechowuje ją jak relikwie, by po wyzwoleniu przywieźć z powrotem do Kraju. Dar Jerzego Sosnowskiego

 

  • Kubeczek, tarka do jarzyn, menażka i lusterko, wykonane z puszek − dzieło Józefa Rubczyńskiego „Jana”, jeńca obozu Sandbostel. Dar Elżbiety Rubczyńskiej 

 

  • Powstańcy w większości odbierali żołd w pierwszych dniach października, częściowo w dolarach. W niewoli banknoty te stawały się pamiątką, podpisaną przez kolegów, jak ten banknot Tadeusza Jaworskiego, jeńca Stalagów X B Sandbostel i X C Nienburg. Dar Jadwigi Andrzejewskiej

 

close