A
A
A
szukaj
wersje językowe Polski English
BIP

Kliknij i otwórz interaktywną mapkę!

Parter >

Antresola >

Piętro >

Hala z Liberatorem >

Podziemia >

Park Wolności >

 

 

 


 

 

  • Wśród broni żołnierzy gen. Berlinga zwracają uwagę ciężki karabin maszynowy Maxim oraz pistolet maszynowy PPSZ, który zyskał sławę pod nazwą pepesza. Obok znajduje się ręczny karabin maszynowy konstrukcji Diektiariewa, broń zrzucana przez Sowietów w ostatniej fazie Powstania. W gablocie można obejrzeć umundurowanie zwiadowcy 3. Dywizji Piechoty im. Romualda Traugutta.

 

  • W maju 1943 roku, z inicjatywy Stalina, w Związku Sowieckim powstaje 1. Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki pod dowództwem pułkownika, a wkrótce generała brygady Zygmunta Berlinga. Na wieść o formowaniu polskiej jednostki zewsząd przybywają ochotnicy. Są to przeważnie Polacy, deportowani z Kresów Wschodnich w latach 1939-1941 i osadzeni w więzieniach i łagrach w głębi Związku Sowieckiego. Tworząca się armia jest dla nich jedyną praktycznie szansą wyrwania się z sowieckiego piekła i powrotu do ojczyzny. W dywizji nosi się polskie mundury i orzełki, jest nawet polski kapelan – porwany z Polesia przez sowiecką partyzantkę i okrężną drogą przywieziony do Sielc – ks. Franciszek Kubsz. Niestety, niemal cała kadra oficerska rekrutuje się z oficerów sowieckich.

 

  • Swój chrzest bojowy, okupiony ogromnymi stratami, dywizja przechodzi 12 i 13 października 1943 roku w bitwie pod Lenino. W niecały rok później, w szeregach 1. Armii Wojska Polskiego, stoi już nad Wisłą.

 

  • Wybuch walk w Warszawie w sierpniu 1944 roku wywołuje zaniepokojenie Stalina. Sowiecki dyktator rozumie, że politycznym celem Powstania jest nie tylko zamanifestowanie siły Armii Krajowej, ale przede wszystkim samodzielne wyzwolenie polskiej stolicy i objęcie władzy w wolnym od okupanta kraju, postanawia więc do tego nie dopuścić.

 

  • Stalin wstrzymuje ofensywę na zachód, kierując atak na Bałkany. 8 sierpnia odrzuca przedstawiony mu przez wojskowych plan zdobycia Warszawy i przez ponad 5 tygodni wyczekuje upadku miasta. Wbrew jednak wcześniejszym przewidywaniom szybkiej klęski Powstania, walki w Warszawie trwają nadal. Na początku września, najprawdopodobniej dla uniknięcia zarzutów o brak jakiejkolwiek inicjatywy, Stalin rozkazuje rozpocząć ograniczone natarcie na Warszawę. Do uderzenia przystępuje część sił 1. Frontu Białoruskiego.

 

  • Walki o prawobrzeżną dzielnicę Warszawy, Pragę, zaczynają się 10 września. Mimo zażartego oporu Niemców, 15 września Praga jest wolna. Nic nie stoi na przeszkodzie, by udzielić bezpośredniej pomocy powstańczym oddziałom. Gen. Berling wie, że jego wojska nie są w stanie podjąć samodzielnej próby forsowania Wisły. Tym niemniej wydaje rozkaz ruszenia z pomocą walczącej Warszawie. Za podjęcie tej decyzji zostaje wkrótce ukarany pozbawieniem dowództwa.

 

  • W ciągu trwającej kilka dni przeprawy siły polskie tworzą trzy przyczółki na lewym brzegu Wisły: na Czerniakowie, Żoliborzu oraz między mostami Poniatowskiego i Średnicowym. Najdłużej walki trwają na Przyczółku Czerniakowskim, gdzie dwa bataliony 3. Dywizji Piechoty łączą się z oddziałami powstańczymi. Niemcy rzucają przeciw nim olbrzymie siły. Rozbicie polskich oddziałów, pozbawionych nawet wsparcia artyleryjskiego, jest tylko kwestią czasu.

 

  • 30 lipca 1944 do Moskwy przybywa premier rządu Polskiego na Uchodźstwie Stanisław Mikołajczyk. 3 sierpnia rozmawia na Kremlu ze Stalinem. Informuje o wybuchu Powstania w warszawie i prosi o pomoc. Stalin uchyla się od zajęcia jednoznacznego stanowiska. Zarzuca armii Krajowej brak aktywności w dotychczasowej walce z Niemcami. W drugiej rozmowie, 9 sierpnia, polski premier prosi o natychmiastowe dostarczenie broni Powstańcom. Stalin oświadcza, że pomoc zostanie udzielona. wkrótce okazuje się, że jest to czcza obietnica.

 

  • Stanisław Mikołajczyk w 1943 staje na czele rządu. Na przełomie lipca i sierpnia 1944 prowadzi w Moskwie rozmowy ze Stalinem. Zabiega o możliwość udziału rządu londyńskiego w decyzjach dotyczących Polski, stworzenie wspólnego z PKWN rządu w wyzwolonym kraju. Domaga się sowieckiej pomocy dla Powstania Warszawskiego. Wobec nieugiętej postawy Stalina akceptuje ustalenia jałtańskie. Po wojnie obejmuje urząd wicepremiera i ministra rolnictwa w rządzie kontrolowanym przez komunistów, podejmując ostatnią, dramatyczną próbę powstrzymania sowietyzacji Polski. W 1947, zagrożony aresztowaniem, potajemnie wyjeżdża do USA.

 

  • Armia sowiecka zajmuje Pragę w połowie września. 2. i 3. dywizje Piechoty 1. armii WP przygotowują się do desantu. Od 15 do 19 września żołnierze gen. Berlinga opanowują przyczółki na lewym brzegu Wisły – na Czerniakowie, Żoliborzu i między mostami średnicowym i Poniatowskiego. Wierzą, że niosą pomoc Powstańcom – w rzeczywistości, nieprzygotowani do prowadzenia walk w mieście, ponoszą ciężkie straty. Desant kończy się klęską. Jedynie Stalin jest usatysfakcjonowany – może oddalać oskarżenia o nieudzielenie pomocy Powstaniu.



EKSPONATY:

 

  • Czapka rogatywka 1. dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, z orzełkiem wyprodukowanym w 1943 roku, powszechnie nazywanym „kuricą”. dar Henryka Chmielewskiego

 

  • Sowiecki pistolet maszynowy PPSZ wz. 41, wzorowany na fińskim pistolecie maszynowym suomi, zyskał sławę jako popularna i niezawodna „pepesza”.

 

  • Ciężki karabin maszynowy Maxim wz. 1910 kal. 7,62 mm produkcji sowieckiej, wyposażenie „berlingowców”.

 


POSTACIE:

 

  • Gen. Zygmunt Berling, dowódca 1. Armii WP, traci na lewym brzegu blisko 3,5 tys. żołnierzy - ochotników, spieszących z pomocą walczącej Warszawie. Za udzielenie pomocy Powstańcom zostaje przez Stalina pozbawiony dowództwa.

 

close