A
A
A
szukaj
wersje językowe Polski English

 

 

Po pięciu latach okupacyjnego terroru i walki podziemnej, 1 sierpnia Warszawa czuje się wolna. Rozkwita biało-czerwonymi flagami, z ulicznych głośników rozlegają się polskie komunikaty. Prasa wychodzi z podziemia. Zaczyna funkcjonować poczta, emitująca nawet własne znaczki. Od pierwszych dni funkcjonują struktury administracji cywilnej, publikowane są kolejne zarządzenia. Warszawa ma znów swego prezydenta. Na niewielkim skrawku Polski ponownie działają w pełni legalne polskie władze.

 

  • Władze Cywilne. 5 sierpnia Marceli Porowski „Sowa” przejmuje władzę cywilną nad miastem. Odezwa Delegata Okręgowego wzywa ludność stolicy do udzielania pomocy ofiarom bombardowań. 8 sierpnia powstaje Ośrodek Opieki Społecznej i Zdrowia. Obwieszczenie dyrektora Wydziału Pracy ODR wzywa ludność do włączenia się w uruchamianie zakładów pracy, prowadzenie kuchni, opiekę nad rannymi, porządkowanie gruzów, chowanie poległych, kolportaż prasy. Cywilnym komisarzem aprowizacji zostaje Franciszek Dederka. Powstaje Inspektorat Propagandy, a w końcu sierpnia - Komitet Opieki na Dziełami Kultury i Sztuki.

 

 

  • Biuro Informacji i Propagandy. Powstańcy i ludność czekają na dobre wiadomości. Dostarcza ich systematycznie VI Oddział KG AK – Biuro Informacji i Propagandy. Kieruje nim, od października 1940 do października 1944 roku, płk dypl. Jan Rzepecki „Wolski”. BIP tworzy Tajne Wojskowe Zakłady Wydawnicze, liczące kilka drukarni. Wydaje konspiracyjnie liczne pisma, ulotki, plakaty, broszury i książki. Głównym organem prasowym AK jest „Biuletyn Informacyjny”. Drugą sferą zainteresowań Biura jest gromadzenie danych, sporządzanie sprawozdań i raportów, dotyczących działalności okupanta i nastrojów społeczeństwa polskiego.

 

 

  • Radiostacja "Błyskawica". W 1943 Antoni Zębik „Biegły” i Bolesław Drożdż konstruują nadajnik radiowy „Błyskawica”. Od 1 sierpnia 1944 trwają próby. 8 sierpnia „Błyskawica” emituje pierwszą audycję. Z nadajnika korzystają dwie stacje: „Błyskawica” i „Polskie Radio”. Codzienny program w sierpniu składa się z dziennika, reportaży z walk, komentarzy, głosów prasy powstańczej, programu artystycznego, we wrześniu jest skromniejszy. Po upadku elektrowni 4 września „Błyskawicę” zasila generator Diesla. 4 października szef techniczny, Jan Georgica „Grzegorzewicz”, kończy audycję „Warszawianką” i niszczy radiostację.

 

 

  • Kino Palladium. W czasie Powstania nieocenioną pracę dokumentacyjną wykonują Polowi Sprawozdawcy Wojenni Biura Informacji i Propagandy KG AK. Grupa filmowców pod kierunkiem Antoniego Bohdziewicza „Wiktora” nakręca ponad 30 tys. metrów taśmy filmowej. Są to reportaże z walk powstańczych w formie Powstańczej Kroniki Filmowej. Filmowcy realizują trzy kroniki powstańcze pod wspólnym tytułem „Warszawa walczy”. Wyświetlane są wojsku i ludności cywilnej w kinie „Palladium” przy ul. Złotej 7/9. Pierwszy pokaz Powstańczej Kroniki Filmowej odbywa się w niedzielę, 13 sierpnia 1944.

 

 

  • Straż Pożarna. W pierwszych dniach Powstania w ramach Rejonowych Delegatur Rządu powstają referaty obrony przeciwpożarowej i przeciwlotniczej. Z oddziałami straży współdziałają drużyny przeciwpożarowe, spontanicznie organizowane przez mieszkańców kamienic w ramach komitetów domowych. Jednostki służby pożarniczej gaszą pożary, odgruzowują i odnajdują zasypanych, dowożą wodę, transportują rannych w czasie ewakuacji szpitali i odbierają zrzuty. Strażacy walczą też jako żołnierze oddziałów liniowych Armii Krajowej.

 

 

  • Harcerska Poczta. 6 sierpnia z inicjatywy hm. Kazimierza Grendy „Granicy” rozpoczyna działalność poczta polowa. Pod kierownictwem hm. ppor. Przemysława Góreckiego „Kuropatwy” wkrótce obejmuje zasięgiem całe miasto. Listy mogą zawierać do 25 słów i podlegają cenzurze wojskowej. W każdej dzielnicy harcerze umieszczają kilka skrzynek z orłem i harcerską lilijką. Powstańcza poczta emituje własną serię znaczków pocztowych, przedstawiających sceny walk. W Poczcie Polowej służy głównie młodzież. Średnio roznosi ok. 3,7 tys. listów dziennie. Listy dostarczane są bezpłatnie. Wielu posłańców pada od kul.

 

 

  • Znaczki Powstańczej Poczty. W połowie sierpnia 1944 roku w powstańczej Warszawie odbywa się konkurs na projekt znaczków dla Poczty Polowej. Na początku września Departament Poczt i Telegrafów wydaje pierwsze od pięciu lat polskie znaczki pocztowe. Autorem pierwszej ich serii jest Stanisław Tomaszewski „Miedza”, drugiej - Marian Sigmund „Nałęcz”. Druk w pięciu kolorach wykonują Wojskowe Zakłady Wydawnicze. Zróżnicowana kolorystyka ułatwia sortowanie listów. Ogółem oba nakłady znaczków sięgają 13.750 egzemplarzy. Jednak większość listów przesyłana jest bez znaczków.

 

 

  • Peżetki. W marcu 1942 przy BIP powstaje referat Pomoc Żołnierzowi (PŻ). Kieruje nią mjr Hanna Łukaszewicz „Ludwika”. Podczas Powstania PŻ liczy ok. 200 członkiń, zwanych popularnie „peżetkami”. Celem ich działalności jest opieka nad żołnierzami. Organizują ponad 30 gospód frontowych, w których dba się o morale, wyżywienie i atmosferę wypoczynku. Można tam znaleźć radio, książki, prasę powstańczą. Odbywają się msze, koncerty, kominki, powstają wiersze i piosenki. Peżetki szyją też odzież, piorą, noszą żywność na barykady, opiekują się rannymi. Blisko 50 z nich ginie w Powstaniu.

 

 

  • Spichlerz Powstańczej Warszawy. Olbrzymim spichlerzem dla Powstańców i głodującej ludności stolicy są magazyny Browaru Haberbuscha i Schielego przy ul. Ceglanej 4/6, gdzie zgromadzone są duże zapasy zbóż, głównie jęczmienia. Po jęczmień zgłaszają się zorganizowane drużyny cywilne i wojskowe, które tworzą kolumny robocze, liczące od 160 do 240 osób. Z czasem liczebność kolumn zaczyna dochodzić do kilku tysięcy ludzi. Z jęczmienia składowanego w browarze warszawiacy gotują tak zwaną pluj-zupę. Batalion „Sowiński” kapitana Wacława Stykowskiego „Hala” utrzymuje magazyny Haberbuscha do końca Powstania.


 

  • Aprowizacja w Powstaniu. Przeszło milion mieszkańców, Powstańcy na barykadach – a w mieście brak żywności i wody. Administracja cywilna prowadzi rekwizycje żywności, alianci wspomagają miasto zrzutami. Nieliczne magazyny niemieckie, przejęte przez AK, zaopatrują walczących i cywilów. Brakuje chleba, kartofli, jarzyn, są niewielkie zapasy kaszy, cukru, kawy zbożowej, marmolady. Zjadane są konie, koty i psy. Pod koniec Powstania ludność żywi się głównie jęczmieniem, znalezionym w magazynach browarów Haberbuscha – mielonym w młynkach do kawy i gotowanym jako „pluj-zupa”.


 

  • Troska o Wodę. W połowie sierpnia 1944 walczącej Warszawie zaczyna brakować wody do picia i gaszenia pożarów. Część wodociągów nie działa, do czynnych ustawiają się kilometrowe kolejki. Niemcy zamykają stację filtrów i blokują sieć wodociągów. Ale już w pierwszych dniach Powstania wychodzi zarządzenie, dotyczące budowy studzien na podwórzach poszczególnych kamienic. Dozorcy mają za zadanie dopilnować, aby lokatorzy budowali je we własnym zakresie. Przy kopaniu studni pomagają specjalne oddziały techniczno-robocze. W drugiej fazie Powstania studnie te stają się głównym źródłem zaopatrzenia w wodę.

 

 

  • Dzieci w Powstaniu - za Męstwo i Odwagę. W Powstaniu Warszawskim powszechnie uczestniczą dzieci. Chłopcy i dziewczęta pomagają przy budowie barykad, wspierają służby sanitarne i aprowizacyjne, są łącznikami walczących oddziałów, kolporterami powstańczej prasy, kurierami poczty. Biorą udział w dyżurach przeciwpożarowych i gaszeniu pożarów. Są ordynansami powstańczych dowódców. Czyszczą broń i noszą amunicję, a kiedy trzeba – idą do boju. Nie ustępują odwagą dorosłym. Butelkami z benzyną atakują niemieckie czołgi. Wielu młodocianych żołnierzy ginie w walce lub zastrzelonych przez niemieckich strzelców wyborowych – „gołębiarzy”.

Kapral Witold Modelski „Warszawiak” - urodzony 11 listopada 1932 roku w Warszawie, w czasie walk powstańczych jest łącznikiem w kompanii szturmowej Batalionu „Gozdawa”. Po upadku Starówki i przejściu na Czerniaków walczy w 1. kompanii Batalionu „Parasol”. Za okazane męstwo i odwagę zostaje odznaczony Krzyżem Walecznych. Jest najmłodszym Kawalerem KW w Powstaniu Warszawskim. Ginie 20 września 1944 roku, broniąc jednej z ostatnich redut powstańczych na Czerniakowie - domu przy ul. Wilanowskiej 1.

 

 

  • Druh „Banan” i „Miki Bandyta”. Zbigniew Banaś - urodzony w 1928 (1929?). Podczas okupacji działa w Szarych Szeregach w stopniu wywiadowcy, w 30. Warszawskiej Drużynie Harcerskiej Hufca Dzieci Powiśla. Nosi pseudonim Banan. W Powstaniu Warszawskim jest zastępowym - wywiadowcą I Zastępu Pocztowego z Harcerskiej Drużyny Pocztowej Oddziału Poczty Polowej Powiśla. Roznosi listy Poczty Polowej na najdalej wysunięte punkty frontu. Ginie 17 sierpnia 1944. Za męstwo pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych.

Hochman Zalman, urodzony w 1931 żydowski chłopiec, podczas okupacji używa nazwiska Zenon Borkowski. W Powstaniu walczy jako strzelec „Miki” w 2. kompanii szturmowej Batalionu KB „Sokół” w Śródmieściu Południe. Wsławia się jako powstańczy wysłannik, który udaje się do Niemców, obwarowanych w gmachu Banku Gospodarstwa Krajowego. Przekazuje im od swego dowództwa list z propozycją zawieszenia broni. Odwaga 13-latka przechodzi do legendy. On sam opowiada, że Niemcy zwracają się doń „ty bandyto!”. Na pamiątkę tego wydarzenia koledzy zmieniają jego pseudonim na „Miki – Bandyta”. Umiera w 1996 w Izraelu.
 

close