A
A
A
szukaj
wersje językowe Polski English

 

  • Płk Janusz Bohdan Bokszczanin, pseudonimy Sęk, Wir - urodzony w 1894, kawalerzysta, od 1919 w Wojsku Polskim. We wrześniu 1939 dowodzi pułkiem strzelców konnych. W konspiracji jest szefem Wydziału Broni Szybkich w Oddziale III (operacyjnym) KG ZWZ-AK, współautorem tzw. drugiego planu powstania powszechnego i planu „Burza”. W 1944 jest m.in. zastępcą Szefa Sztabu KG AK i zastępcą Szefa Sztabu KG AK ds. organizacyjnych. Wybuch powstania zaskakuje go pod Warszawą. Ranny w czasie próby powrotu do miasta, zostaje wywieziony na roboty przymusowe do Rzeszy. Ucieka w końcu września 1944 i wraca do kraju. Od października 1944 jest szefem Sztabu KG AK, od kwietnia 1945 – zastępcą Delegata Sił Zbrojnych na Kraj. Opuszcza Polskę w październiku 1945. Po rocznym pobycie w Londynie przenosi się do Paryża. Do 1953 jest członkiem Delegatury „WiN” za granicą. Odznaczony m.in. Virtuti Militari V klasy (1921), Złotym Krzyżem Zasługi (1935) i Medalem Niepodległości (1938). Umiera w 1973 w Paryżu.

 

       

  • Płk Aleksander Krzyżanowski, pseudonim Wilk - urodzony w 1895. Od 1917 w I Korpusie Polskim na Wschodzie. Za udział w wojnie polsko-bolszewickiej odznaczony Krzyżem Walecznych. Uczestniczy w Kampanii Wrześniowej. W stopniu majora dowodzi dywizjonem artylerii. Od października 1939 w szeregach Służby Zwycięstwu Polski, a następnie w ZWZ-AK. Od maja 1941 do lipca 1944 pełni funkcję komendanta Okręgu Wileńskiego ZWZ-AK. Dowodzi Operacją „Ostra Brama”, wspólnie z oddziałami sowieckimi wyzwalając Wilno. W lipcu 1944 podstępnie aresztowany przez NKWD i wywieziony w głąb Związku Sowieckiego. Ucieka z obozu, zostaje ponownie uwięziony. Po uwolnieniu wraca do kraju, gdzie w lipcu 1948 aresztuje go Urząd Bezpieczeństwa. Po okrutnym śledztwie umiera 29 września 1951 w więzieniu mokotowskim.

 

 

  • Ppłk Jan Wojciech Kiwerski, pseudonimy Oliwa, Rudzki, Dyrektor - urodzony w 1910, saper. Udział w Kampanii Wrześniowej kończy 5 października 1939 pod Kockiem. W konspiracji od stycznia 1940, wchodzi w skład tzw. sztabu dywersji w KG ZWZ. Od kwietnia 1940 jest oficerem operacyjnym i zastępcą komendanta Związku Odwetu KG ZWZ, posługując się pseudonimami Kalinowski i Lipiński. Od 1942 jest też oficerem operacyjnym w Dowództwie Saperów oraz dowódcą Oddziałów Dyspozycyjnych „Kedywu”. Kieruje akcjami zbrojnymi AK, biorąc w nich też czynny udział. Jego dziełem jest słynna akcja pod Arsenałem, zakończona wyrwaniem Janka Bytnara „Rudego” z rąk gestapo. W 1944 zostaje mianowany komendantem Okręgu Wołyń i jednocześnie dowódcą 27. Wołyńskiej DP AK. Od stycznia realizuje plan „Burza”, stacza szereg bitew z Niemcami, wypiera ich z Turzysk i węzła kowelskiego. Ginie w walce 18 kwietnia 1944 w nie wyjaśnionych do końca okolicznościach. Odznaczony Virtuti Militari V klasy (1943) i pośmiertnie IV klasy.


 

  • Płk Władysław Jakub Filipkowski, pseudonimy Cis, Janka – urodzony w 1892. Oficer służby stałej Wojska Polskiego. Bierze udział w Kampanii Wrześniowej. Wzięty do niewoli przez Sowietów, ucieka. Od 1940 do lipca 1943 Inspektor Komendy Głównej AK na Obszar Lwów. Od 1 sierpnia 1943 do 31 lipca 1944 jest komendantem Obszaru Lwów. W lipcu 1944 dowodzi Akcją „Burza” na swoim terenie. 27 lipca, przy wsparciu oddziałów sowieckich, wyzwala Lwów, podległe mu oddziały zadają nieprzyjacielowi poważne straty. Zaproszony do Żytomierza na rozmowy z gen. Michałem Rolą-Żymierskim, zostaje aresztowany w nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 przez NKWD. Przebywa w więzieniach sowieckich do listopada 1947. Umiera w 1950 r.


 

  • Płk Kazimierz Tumidajski, pseudonimy Marcin, Edward, Kazimierz Grabowski - urodzony w 1897. Od 1915 w Legionach Polskich, a następnie w Polskiej Organizacji Wojskowej. Bierze udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Odznaczony Virtuti Militari V klasy i czterokrotnie Krzyżem Walecznych. W Kampanii Wrześniowej w stopniu majora dowodzi batalionem 2. pułku Strzelców Podhalańskich. W konspiracji działa od jesieni 1939, początkowo w Krakowie. Od 1942 jest szefem sztabu, a następnie komendantem Okręgu Lubelskiego Armii Krajowej. Kieruje Akcją „Burza” na Lubelszczyźnie, zadając nieprzyjacielowi poważne starty. Po wejściu Sowietów 29 lipca 1944 wydaje rozkaz o rozwiązaniu oddziałów AK, by uniknąć ich wcielenia do armii gen. Berlinga. Aresztowany przez NKWD 4 sierpnia, zostaje wywieziony i uwięziony w Związku Sowieckim. Nie poddaje się. Sowieci mordują go w szpitalu w Skopinie 4 lipca 1947. We wrześniu 1944 rozkazem Naczelnego Wodza odznaczony Virtuti Militari IV klasy i awansowany do stopnia pułkownika.


 

  • Stefan Starzyński – urodzony w 1893. W młodości jest członkiem polskich organizacji wojskowo-niepodległościowych. Podczas I wojny światowej walczy jako oficer w I Brygadzie Legionów Polskich, następnie w Polskiej Organizacji Wojskowej. W latach 1924-1934 zajmuje wysokie stanowiska w państwie, m.in. wiceministra skarbu, wiceprezesa Banku Gospodarstwa Krajowego. W latach 1930-1933 jest posłem na Sejm. 1 sierpnia 1934 zostaje mianowany komisarycznym prezydentem Warszawy. Podczas wojny obronnej Polski w 1939 jako Komisarz Cywilny przy Dowództwie Obrony Warszawy, dzięki ogromnemu osobistemu wysiłkowi organizacyjnemu oraz słynnym przemówieniom radiowym, staje się faktycznym przywódcą walczącej stolicy. Po kapitulacji Warszawy jest współtwórcą założeń i struktury administracji podziemnej. Aresztowany przez Niemców 27 października 1939, zostaje uwięziony na Pawiaku, a następnie w obozie koncentracyjnym. Okoliczności jego śmierci, prawdopodobnie w 1943, do dziś nie są wyjaśnione.


 

  • Mordechaj Anielewicz, pseudonimy Aniołek, Malachi – urodzony w 1919, działacz lewicy syjonistycznej. W hebrajskiej szkole średniej wiąże się z młodzieżową organizacją radykalnego odłamu syjonistów-rewizjonistów „Betar”. We wrześniu 1939 przebywał na ziemiach okupowanych przez Sowietów. Aresztowany przez NKWD przy próbie przekroczenia granicy z Rumunią, zwolniony wraca do Warszawy. Następnie przebywa w zajętym przez Litwinów Wilnie, wraca do Warszawy. W 1940 wiąże się z lewicową organizacją młodzieżową „Haszomer Hacair”, która m.in. uznaje zabór Kresów Wschodnich RP przez Związek Sowiecki. Zakłada i redaguje pismo podziemne „Neged Hazerem”.W 1942 współtworzy porozumienie lewicowych syjonistów i komunistów pod nazwą Blok Antyfaszystowski. W 1942 jest współzałożycielem Żydowskiej Organizacji Bojowej - ŻOB. Wkrótce zostaje jej komendantem głównym. Dowodzi powstaniem w getcie w 1943. Osaczony przez SS w bunkrze przy ulicy Miłej wraz z innymi dowódcami powstania popełnia samobójstwo 8 maja 1943.


 

  • Święta Teresa Benedykta Od Krzyża. Urodzona w 1891 w rodzinie zamożnych wrocławskich Żydów, Edyta Stein studiuje w Getyndze filozofię pod kierunkiem Edmunda Husserla. Coraz bardziej zainteresowana katolicyzmem, przyjmuje chrzest w 1922. Uczy niemieckiego i historii, jest wykładowczynią psychologii i pedagogiki. Wiele pisze. W 1933 wstępuje do zakonu, rok później przyjmując imię Teresa Benedykta od Krzyża. Do końca życia nie zrywa kontaktów i więzi z narodem żydowskim. Aresztowana w 1942, zostaje wywieziona do Auschwitz. Tam ginie w sierpniu 1942, prawdopodobnie w komorze gazowej. Kanonizowana przez Jana Pawła II w 1998.


 

  • Kardynał August Hlond, prymas Polski, salezjanin - urodzony w 1881. Święcenia kapłańskie przyjmuje w 1905. Od 1922 sprawuje funkcję administratora apostolskiego Górnego Śląska, a od 1925 biskupa diecezji katowickiej. W 1926 zostaje arcybiskupem gnieźnieńskim i poznańskim oraz prymasem Polski. Tworzy Akcję Katolicką, Towarzystwo Chrystusowe dla Wychodźstwa. W 1933 powołuje Prymasowską Radę Społeczną. 14 września 1939 przez Rumunię wyjeżdża do Rzymu, gdzie informuje papieża Piusa XII o sytuacji i prześladowaniach Kościoła w Polsce. Aresztowany przez Niemców we Francji w 1944. Po powrocie do kraju porządkuje stan Kościoła w Polsce. W 1946 zostaje mianowany arcybiskupem warszawskim z zachowaniem arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. We wrześniu 1946 na Jasnej Górze przewodniczy uroczystościom oddania Polski Niepokalanemu Sercu Marii. W czerwcu 1947 powołuje Radę Prymasowską Odbudowy Kościołów Warszawy. Umiera w 1948 w Warszawie. W 1992 rozpoczyna się jego proces beatyfikacyjny.


 

  • Książę Adam Stefan kardynał Sapieha - urodzony w 1867. Święcenia kapłańskie przyjmuje w 1893. W 1896 zostaje rektorem seminarium duchownego we Lwowie. W 1905 pełni funkcje szambelana i sekretarza papieskiego. W 1911 przyjmuje z rąk papieża Piusa X sakrę biskupią. Jako biskkowski wspiera charytatywnie ludność Galicji podczas I wojny światowej. W 1925 zostaje metropolitą krakowskim. W latach II wojny światowej staje się faktycznym przywódcą Kościoła w okupowanej Polsce. Godnie reprezentuje naród w rozmowach z władzami niemieckimi, informuje Stolicę Apostolską o polityce okupanta, wspiera walczące podziemie, pomaga w ukrywaniu Żydów i wspiera działalność Rady Głównej Opiekuńczej. W czerwcu 1945 reaktywuje „Caritas” i staje na czele Komisji Charytatywnej Episkopatu Polski. W 1946, już jako kardynał, otrzymuje specjalne pełnomocnictwa papieskie, obejmujące archidiecezje krakowską i lwowską. Umiera w 1951.


 

  • Święty Rajmund Maria Kolbe (ojciec Maksymilian) - urodzony w 1894, franciszkanin. W 1918 przyjmuje święcenia kapłańskie. Studiuje w Rzymie. Doktor filozofii i teologii. W 1922 zakłada czasopismo „Rycerz Niepokalanej”; tworzy stowarzyszenie Milicji Niepokalanej. W 1927 zakłada klasztor w Niepokalanowie, a w 1929 - Małe Seminarium Duchowne. W latach 1930 – 1936 przebywa z misją w Japonii. Po powrocie wydaje „Mały Dziennik”. We wrześniu 1939 uwięziony przez Niemców, po uwolnieniu zakłada przytułek dla Polaków z Poznańskiego i dla Żydów. Aresztowany 17 lutego 1941, przetrzymywany na Pawiaku, a następnie wywieziony do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Tu ofiarowuje się dobrowolnie na śmierć w miejsce Franciszka Gajowniczka, ojca rodziny. Umiera 14 sierpnia 1941 w bunkrze głodowym. W 1971 papież Paweł VI ogłasza go błogosławionym; kanonizowany przez Jana Pawła II w 1982.


 

  • Stefan Korboński - urodzony w 1901. W 1918 jako ochotnik walczy w obronie Lwowa. W 1920 służy w 29. Pułku Strzelców Kaniowskich. W 1921 bierze udział w III Powstaniu Śląskim. Kończy studia prawnicze w Poznaniu. Jako oficer rezerwy walczy we wrześniu 1939. Ucieka z transportu w głąb Związku Sowieckiego. W Warszawie mianowany szefem Kierownictwa Walki Cywilnej. Z żoną Zofią przez tajną radiostację nadaje meldunki do Londynu. Bierze udział w Powstaniu Warszawskim. Po aresztowaniu Jana St. Jankowskiego przejmuje obowiązki Delegata Rządu. Składa urząd po konferencji w Jałcie. W 1947 jest posłem na Sejm. Zagrożony aresztowaniem, ucieka do Stanów Zjednoczonych. Tam przez wiele lat jest przewodniczącym Zgromadzenia Ujarzmionych Narodów Europy (ACEN). Przewodniczy Polskiej Radzie Jedności w USA, należy do Polskiego Instytutu Naukowego. Odznaczony Krzyżem Virtuti Militari, Krzyżem Armii Krajowej, medalem „Sprawiedliwy wśród narodów świata” (1980). Umiera w 1989 w Waszyngtonie.


 

  • Roman Zygmunt Rozmiłowski, pseudonimy Roman, Srebrny, Zawada - urodzony w 1915. Po ukończeniu Szkoły Podchorążych Artylerii w 1938 zostaje dowódcą plutonu w 1. Pułku Artylerii Motorowej. W Kampanii Wrześniowej dowodzi plutonem artylerii ciężkiej. W czasie okupacji mieszka w Warszawie pod przybranym nazwiskiem. Od końca 1939 działa w Związku Walki Zbrojnej. Od czerwca 1940 jest dowódcą baterii 7. pułku piechoty "Madagaskar" - "Garłuch". W tym samym roku przechodzi do grupy likwidacyjnej Komendy Okręgu Warszawa – Miasto. W listopadzie 1940 zostaje zastępcą dowódcy, ppor. Aleksandra Dakowskiego. W listopadzie 1942 mianowany porucznikiem służby stałej. Uczestniczy w wielu akcjach likwidacyjnych, m.in. słynnego aktora Igo Syma w 1941. W Powstaniu Warszawskim jego grupa walczy jako 2. pluton kompanii sztabowej "Koszta". 9 sierpnia zostaje mianowany zastępcą dowódcy „Koszty”. Umiera 3 września na skutek ciężkich ran, poniesionych 30 sierpnia na posterunku obserwacyjnym w gmachu PAST-y.


 

  • Gen. Stefan Paweł Rowecki, pseudonimy Grot, Grabica – urodzony w 1895 twórca i Komendant Główny AK. Od 1914 związany zawodowo z wojskiem – służy w Legionach Polskich i Wojsku Polskim. Uczestniczy w wojnie polsko-bolszewickiej. Jest m.in. dowódcą 55. pułku piechoty w Lesznie i brygady Korpusu Ochrony Pogranicza „Podole”. W 1939 organizuje Warszawską Brygadę Pancerno-Motorową, którą dowodzi w Kampanii Wrześniowej. W październiku 1939 zostaje zastępcą komendanta głównego i szefem sztabu Służby Zwycięstwu Polski, a następnie Związku Walki Zbrojnej (ZWZ). W 1940 zostaje Komendantem Głównym ZWZ i Komendantem Sił Zbrojnych w Kraju. Jest inicjatorem powołania stanowiska Delegata Rządu RP na Kraj. Pod koniec 1941 tworzy konspiracyjną organizację „Wachlarz”. W 1942 doprowadza do przekształcenia ZWZ w Armię Krajową. 30 czerwca 1943 zadenuncjowany przez konfidenta gestapo, aresztowany i wywieziony do Berlina. Osadzony w Sachsenhausen, zostaje stracony po wybuchu Powstania Warszawskiego.


 

  • Ppłk Maria Wittek, pseudonim Mira - urodzona w 1899, jedyna kobieta - generał w Wojsku Polskim. Od 1917 w POW, od grudnia 1919 w WP. W 1921 przeniesiona do Ochotniczej Legii Kobiet, następnie kieruje Wydziałem Szkolenia w Komitecie Społecznym Przysposobienia Kobiet do Obrony Kraju. Od 1928 jest Komendantką Naczelną Przysposobienia Wojskowego Kobiet, od października 1939 – szefem Wojskowej Służby Kobiet na szczeblu KG ZWZ-AK. Funkcję tę pełni również w czasie i po powstaniu, do stycznia 1945. Po kapitulacji wychodzi z ludnością cywilną. Po powstaniu awansowana do stopnia pułkownika. Od 1946 kieruje sekcją Przysposobienia Wojskowego Kobiet w Państwowym Urzędzie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego. W 1948 obejmuje stanowisko szefa Wydziału Kobiecego Komendy Głównej Powszechnej Organizacji „Służba Polsce”. Odznaczona m.in. Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Niepodległości z Mieczami i Krzyżem Walecznych. W 1991 otrzymuje nominację na generała brygady. Umiera w 1997 w Warszawie.


 

  • Por. Stanisław Broniewski, pseudonimy Stefan Orsza, Witold - urodzony w 1915, działacz harcerski od 1928, harcmistrz. W 1939 współorganizuje w Warszawie Pogotowie Harcerzy. Jest komendantem Chorągwi Warszawskich Szarych Szeregów oraz Grup Szturmowych. W 1943 dowodzi akcją pod Arsenałem, odbijając więźniów Pawiaka z Jankiem Bytnarem „Rudym”. Od maja 1943 jest naczelnikiem Szarych Szeregów. Walczy w Powstaniu Warszawskim na Woli i w Śródmieściu. Działa w Harcerskiej Poczcie Polowej i Wojskowej Służbie Społecznej. Po kapitulacji jest jeńcem w Bergen-Belsen. W 1945 obejmuje komendę nad harcerstwem polskim w Niemczech. W 1946 wraca do Polski. Pracuje m.in. w Centralnym Urzędzie Planowania. Przyczynia się do ugruntowania etosu Szarych Szeregów. W 1956 próbuje odnowić harcerstwo po okresie stalinowskim. Wchodzi w skład Kwatery Głównej Związku Harcerstwa Polskiego. W 1958 zostaje usunięty przez komunistów. W 1989 przewodniczy Krajowemu Komitetowi Odrodzenia ZHP. Umiera w 2000 w Warszawie.


 

  • Kurierka do Londynu. Elżbieta Zawacka, jedyna kobieta wśród cichociemnych. W 1939 walczy w obronie Lwowa, od 1941 jest kurierką KG ZWZ–AK. Na przełomie 1942 i 1943 przedziera się przez Europę i Gibraltar do Londynu. Wraca jako skoczek spadochronowy we wrześniu 1943. Kontynuuje pracę kurierską. W Powstaniu walczy w Śródmieściu jako oficer sztabu Wojskowej Służby Kobiet KG AK. Znana pod pseudonimami Zo lub Zelma. Po wojnie m.in. w „WiN”. Aresztowana w 1951, skazana na 10 lat więzienia, zwolniona w 1955. Tworzy Pomorskie Archiwum AK – WSK. Jest wykładowcą uniwersyteckim, profesorem od 1995. W 2006, jako druga w historii Wojska Polskiego kobieta, zostaje awansowana do stopnia generała brygady. Odznaczona m.in. Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (dwukrotnie) oraz Orderem Orła Białego i Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Umiera w 2009 w rodzinnym Toruniu, na dwa miesiące przed setną rocznicą urodzin.

 

  • Kpt. Eugeniusz Konopacki, pseudonim Trzaska - urodzony w 1906, artylerzysta. W Kampanii Wrześniowej dowodzi baterią artylerii lekkiej. W konspiracji stoi na czele organizacji „Wigry”, od 1941 podporządkowanej ZWZ. Dowodzony przezeń batalion „Wigry” pozostaje w odwodzie komendanta Okręgu Warszawa ZWZ-AK. W 1943 działa w strukturach harcerskich. Pod pseudonimem Gustaw jest komendantem Centrum Wyszkolenia Wojskowego Szarych Szeregów i Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty „Agricola”. W Powstaniu Warszawskim dowodzi batalionem „Wigry”, a od 27 sierpnia - zgrupowaniem „Trzaska” w ramach Grupy „Północ”. Mimo ran, wraz z częścią batalionu „Zośka”, przedostaje się do Śródmieścia. Od 17 września 1944 jest dowódcą II rzutu zgrupowania „Radosław”. Po wyjściu z niewoli w szeregach II Korpusu Polskiego we Włoszech, potem w Wielkiej Brytanii. W 1948 wraca do kraju. Odznaczony Virtuti Militari V klasy (1939) i Krzyżem Walecznych (31 sierpnia 1944). Umiera w 1954 w Warszawie.


 

  • Gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski, pseudonimy Stolarski, Torwid, Stawski, Doktor - urodzony w 1893. Od listopada 1918 w Wojsku Polskim, walczy o Lwów. Generał brygady od 1924. Jest kolejno dowódcą Okręgów Korpusu w Grodnie, we Lwowie i Toruniu. Podczas Kampanii Wrześniowej dowodzi Grupą Operacyjną Armii „Pomorze” w bitwie nad Bzurą, broni stolicy. Inicjuje centrum dowodzenia walką podziemną. Od 27 września 1939 jest komendantem Służby Zwycięstwu Polski, a od listopada 1939 - komendantem Obszaru Lwowskiego ZWZ. W 1940 aresztowany przez NKWD, zwolniony w 1941 na mocy układu Sikorski–Majski. Od sierpnia 1941 dowodzi 6. Dywizją Piechoty w Armii Polskiej w Związku Sowieckim. Jest zastępcą dowódcy Armii, gen. Władysława Andersa. Po wojnie mieszka w Londynie, pracuje w fabryce. W sierpniu 1954 zostaje Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych na emigracji. W marcu 1964 awansowany na generała broni. W Londynie działa w kierownictwie kilku lóż masońskich. Umiera w 1964 w Casablance.
close