A
A
A
szukaj
wersje językowe Polski English

 

  • Mjr Tadeusz Adam Wardejn – Zagórski, pseudonimy Gozdawa, Gromski - urodzony w 1892. W 1914 w Polskiej Organizacji Wojskowej, od sierpnia 1915 służy w Legionach Polskich. W Kampanii Wrześniowej jest oficerem sztabowym Armii „Lublin”. Schodzi do podziemia na przełomie 1939 i 1940. Od końca 1940 jest szefem Wydziału Propagandy Bieżącej i zastępcą szefa Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej ZWZ-AK. W Powstaniu Warszawskim jako oficer łącznikowy w KG AK. Po przejściu Komendy Głównej do Śródmieścia przez kilka dni pozostaje na Starym Mieście w sztabie Grupy „Północ”. We wrześniu razem z Kazimierzem Moczarskim wydaje w Śródmieściu „Wiadomości Powstańcze”. Po kapitulacji oddziałów powstańczych pozostaje w dyspozycji Dowódcy AK. Aresztowany w Częstochowie i zamordowany przez Niemców w grudniu 1944. Odznaczony trzykrotnie Krzyżem Walecznych i Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami (22 września 1944).


 

  • Kpt. Wacław Stykowski, pseudonim Hal - urodzony w 1912, podporucznik piechoty od 1939. W Kampanii Wrześniowej ranny w bitwie pod Kutnem. W obronie Warszawy dowodzi kompanią w 44. Pułku Bajończyków. W konspiracji w szeregach ZWZ-AK jako komendant 2. Rejonu Obwodu III Wola. W Powstaniu Warszawskim dowodzi oddziałami broniącymi Woli. Wycofuje się do Śródmieścia Północ i pod własną komendą organizuje Batalion im. gen. Józefa Sowińskiego. Jego żołnierze utrzymują do końca Powstania magazyny browaru Haberbuscha i Schielego przy Ceglanej. W trakcie walk powstańczych awansuje do stopnia kapitana. W 1945 powraca z niewoli do kraju. Aresztowany w 1953, ok. roku przetrzymywany w areszcie śledczym i w więzieniu na Rakowieckiej bez formalnego aktu oskarżenia. Odznaczony Virtuti Militari V klasy i trzykrotnie Krzyżem Walecznych. Umiera w 1981 w Warszawie.

 

 

  • Melchior Czesław Szczubełek, pseudonim Jaszczur - urodzony w 1905. W 1933 otrzymuje dyplom lekarza medycyny. W czasie nauki przechodzi obowiązkowe szkolenie wojskowe. W 1932 otrzymuje stopień podporucznika rezerwy. W sierpniu 1939 zgłasza się na ochotnika do służby wojskowej. Dostaje przydział do Batalionu Sanitarnego na Powązkach. Z wybuchem wojny batalion wycofuje się pod Brześć, gdzie rozbijają go Niemcy. Ppor. Szczubełek wraz z częścią żołnierzy wyrywa się z okrążenia. Wycofuje się na południowy wschód i dostaje do niewoli sowieckiej. Wywożony w głąb Związku Sowieckiego, ucieka z transportu. W październiku 1939 wraca do Warszawy. Zaczyna działać w konspiracji, w organizacji „Warszawianka”. Jest współorganizatorem zgrupowania „Oaza” na terenie Sadyby. Po połączeniu z Armią Krajową w marcu 1942 jest komendantem 5. Rejonu Obwodu Mokotów. W Powstaniu Warszawskim od 7 sierpnia jest dowódcą obrony Fortu im. Jana Henryka Dąbrowskiego, zwanego także Fortem Czerniakowskim. Ginie podczas bombardowania fortu 1 września 1944.

 

 

  • Kpt. Ryszard Mieczysław Białous, pseudonimy Jerzy, Zygmunt, Taran - urodzony w 1914, w Kampanii Wrześniowej dowodzi plutonem saperów w 8. dywizji piechoty. Ciężko ranny w obronie Warszawy. Od listopada 1939 działa w konspiracji, w Kwaterze Głównej Szarych Szeregów. Prowadzi sprawy wojskowe, w okresie 1941 1943 jest kierownikiem organizacyjnym akcji „N”. W powstaniu dowodzi batalionem „Zośka”, jednocześnie jest dowódcą „Brody 53”. Przechodzi cały szlak bojowy „Zośki”- od Woli, przez Stare Miasto, po Czerniaków. Od 3 września w stopniu kapitana. Odznaczony Krzyżem Walecznych i Virtuti Militari V klasy. Po wyzwoleniu z oflagu przydzielony do 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej. W 1947 jest naczelnikiem harcerzy poza granicami kraju. Od 1948 pracuje jako architekt w Argentynie, gdzie umiera w 1992.

 

 

  • Por. Andrzej Romocki, pseudonim Andrzej Morro - urodzony w 1923. Od 1940 kieruje kołem mokotowskim organizacji konspiracyjnej „Pet” („Przyszłość”). Na przełomie 1941 i 1942 wiąże się z Organizacją Małego Sabotażu „Wawer”, jesienią 1942 – z Chorągwią Warszawską Szarych Szeregów. W 1943 zostaje żołnierzem Grup Szturmowych Kedywu KG AK. Od grudnia 1943 dowodzi 2. kompanią „Rudy” batalionu „Zośka”. W 1944 zostaje mianowany harcmistrzem. Bierze udział w wielu akcjach bojowych i dywersyjnych. W powstaniu dowodzi kompanią „Rudy” na Woli, Starym Mieście i Czerniakowie. Bierze udział w zdobyciu „Gęsiówki”, broni szpitala Jana Bożego. Odnosi rany, gdy przebija się ze Starówki do Śródmieścia. W boju awansuje do stopnia porucznika. Przez przełożonych i podwładnych uważany jest za jednego z najlepszych powstańczych dowódców, wymagającego i skutecznego. Odznaczony Virtuti Militari V klasy i dwukrotnie Krzyżem Walecznych. Ginie 15 września 1944 w walkach o utrzymanie Przyczółka Czerniakowskiego.

 


  • Por. Jerzy Gawin, pseudonimy Słoń, Miecz – urodzony w 1922, harcerz. W konspiracji w Szarych Szeregach. Od 1942 w stopniu podchorążego dowodzi drużyną w 1. kompanii batalionu „Zośka”. Bierze udział w akcjach bojowych „Zośki”, m.in. w akcji pod Arsenałem. W Powstaniu Warszawskim w kompanii „Rudy” dowodzi drużyną, a od 24 sierpnia – III plutonem. Odcięty na Woli, przebija się z grupą żołnierzy do Kampinosu. Z Puszczy przechodzi na Żoliborz, a stamtąd kanałami dociera do Starego Miasta. Po upadku Starówki walczy na Czerniakowie. Ginie 23 września na ul. Solec, podczas próby przebicia się do Śródmieścia. Odznaczony Virtuti Militari V klasy i trzykrotnie Krzyżem Walecznych.

 

 

  • Płk Jan Mazurkiewicz, pseudonimy Jan, Sęp, Zagłoba, Radosław – urodzony w 1896. Legionista. Walczy w wojnie polsko-bolszewickiej i Kampanii Wrześniowej. Po jej zakończeniu zakłada Tajną Organizację Wojskową. Jest jednym z organizatorów trasy przerzutowej przez Węgry do Francji. Od 1940 jest komendantem głównym TOW. W 1943 w Kedywie AK, od lutego 1944 jest jego dowódcą. W Powstaniu Warszawskim dowodzi zgrupowaniem „Radosław”. Walczy w rejonie cmentarzy na Woli, potem dowodzi północnym odcinkiem obrony Starego Miasta. Ciężko ranny 11 sierpnia, od 26 sierpnia powtórnie na linii. Po upadku Starówki wyprowadza zgrupowanie „Radosław” na Czerniaków, dowodząc obroną dzielnicy. Kanałami przechodzi na Mokotów, następnie do Śródmieścia. Od października 1944 w randze pułkownika. W latach pięćdziesiątych więziony. Wieloletni członek ZG i wiceprezes ZBoWiD. Od 1980 w randze gen. brygady. Odznaczony m.in. Virtuti Militari IV klasy i wielokrotnie Krzyżem Walecznych. Umiera w 1988 w Warszawie.

 

 

  • Płk Józef Szostak, pseudonim Filip - urodzony w 1897, kawalerzysta. Służy w Legionach Polskich od 1915, w Kampanii Wrześniowej dowodzi 13. pułkiem ułanów. W konspiracji od 1940, od 1941 jest oficerem w Oddziale III (operacyjnym), następnie szefem Oddziału III KG AK. W 1944 zostaje Szefem Operacji i I zastępcą Szefa Sztabu KG AK. Przez pierwszych pięć dni Powstania Warszawskiego redaguje meldunki sytuacyjne dowódcy AK. Po zranieniu gen. Tadeusza Pełczyńskiego (4 września) przez dwa dni pełni obowiązki Szefa Sztabu KG AK. W 1945 wraca z niewoli do kraju. Aresztowany w 1950, w 1953 zostaje skazany na 6 lat więzienia. Zwolniony w 1955, postanowieniem Sądu Najwyższego zrehabilitowany w 1958. Odznaczony sześciokrotnie Krzyżem Walecznych, Virtuti Militari V klasy (1921), Srebrnym Krzyżem Zasługi (1927), Krzyżem Niepodległości (1931), Krzyżem Kawalerskim Polonia Restituta (1938), Virtuti Militari IV klasy (18 sierpnia 1944). Umiera w 1984 w Łodzi.

 

 

  • Ppłk Jan Tarnowski, pseudonimy Waligóra, Lelek - urodzony w 1904, kawalerzysta. Od 1918 członek Polskiej Organizacji Wojskowej. Uczestnik powstania wielkopolskiego oraz wojny polsko-bolszewickiej. W Kampanii Wrześniowej jest dowódcą szwadronu 13. pułku ułanów Wileńskiej Brygady Kawalerii. W konspiracji od jesieni 1939, w Służbie Zwycięstwu Polski i ZWZ - AK. Początkowo jest komendantem 2. Rejonu w Obwodzie III Wola, a od kwietnia 1943 i w powstaniu - komendantem Obwodu Wola Okręgu Warszawa AK. 8 sierpnia zostaje ciężko ranny na ul. Okopowej. Ewakuowany na Stare Miasto, przechodzi potem kanałami do Śródmieścia. Mimo rany nadal uczestniczy w walkach. Wraca do kraju z niewoli w marcu 1945. Umiera w 1947 w Katowicach.

 

 

  • Płk Jan Szczurek-Cergowski, pseudonim Sławbor - urodzony w 1897, artylerzysta. W 1919 służy w Armii gen. Hallera we Włoszech i Francji. W Kampanii Wrześniowej jest oficerem sztabu płk. Stanisława Tatara. W konspiracji od października 1939 w SZP-ZWZ na Zamojszczyźnie. W 1941 obejmuje funkcję komendanta Okręgu Stołecznego NOW. W 1942 zostaje szefem Wydziału Artylerii w KG AK. W Powstaniu Warszawskim od 20 września jest dowódcą 72. pp 28. DP Warszawskiego Korpusu AK. Po kapitulacji kontynuuje działalność konspiracyjną, w 1945 jest współzałożycielem zrzeszenia „WiN”. 5 listopada 1945 wybrany jego prezesem, jeszcze tego samego dnia aresztowany. W 1947 skazany na 7 lat więzienia, ułaskawiony dwa dni później. Aresztowany ponownie w 1950, skazany na 15 lat więzienia. Zwolniony w 1956, zrehabilitowany w 1957. Odznaczony Medalem Niepodległości (1933), Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami (21 września 1944), Virtuti Militari V klasy ( 24 września 1944). Umiera w 1972 w Warszawie.

 

 

  • Ppłk Jan Szypowski, pseudonimy Kochanowski, Tiliński, Średniawa, Leśnik – urodzony w 1889. Zawodowy oficer uzbrojenia. Od 1919 major Wojska Polskiego. W 1930, w randze podpułkownika, jest szefem misji polskich zakupów zbrojeniowych we Francji. Od 1936 jest dyrektorem Wytwórni Amunicji. W Kampanii Wrześniowej walczy w rejonie Zamościa. W konspiracji od maja 1940 jest szefem służby uzbrojenia KG ZWZ-AK („Leśnictwo”). W Powstaniu Warszawskim organizuje batalion, poszerzony do rozmiarów zgrupowania bojowego, którym dowodzi w obronie Muranowa, a następnie Państwowej Wytwórni Papierów Wartościowych przy ul. Sanguszki. Ciężko ranny 18 sierpnia, pozostaje na pierwszej linii boju. W PWPW powtórnie ranny. Po powstaniu przebywa w niewoli. Po wyzwoleniu wraca do kraju. Pracuje w Centralnym Zarządzie Przemysłu Zbrojeniowego. Odznaczony m.in. Virtuti Militari V klasy i francuskim Krzyżem Legii Honorowej. Umiera w 1950 w Warszawie.

 

 

  • Płk Karol Jan Ziemski, pseudonim Wachnowski - urodzony w 1895. W 1918 służy w I Korpusie Polskim na Wschodzie, wstępuje ochotniczo do WP. W wojnie polsko – bolszewickiej walczy o Lwów. W Kampanii Wrześniowej dowodzi 36. Pułkiem Piechoty Legii Akademickiej. W konspiracji od 1940, jest komendantem oddziałów wojskowych Polskiego Związku Wolności. Od 1942 - szef Wydziału Wyszkolenia Piechoty w Oddziale III KG AK. W Powstaniu Warszawskim dowodzi Grupą „Północ”, kieruje obroną Starego Miasta. Od 4 września jest zastępcą komendanta Okręgu Warszawa AK, a od 20 - dowódcy Warszawskiego Korpusu AK. Po wojnie przebywa w Londynie. Współorganizator i wieloletni prezes Stowarzyszenia Polskich Kombatantów. Mianowany generałem brygady w stanie spoczynku ze starszeństwem z 1 stycznia 1964. Odznaczony trzykrotnie Krzyżem Walecznych, Virtuti Militari V (1921), IV (1939) i III (1944) klasy, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami (1925) i Krzyżem Kawalerskim Polonia Restituta (1937). Umiera w 1974 w Londynie.

 

 

  • Mjr PKB Władysław Kozakiewicz, pseudonim Barry - urodzony w 1911. Walczy w Kampanii Wrześniowej w stopniu podporucznika. Już od listopada 1939 działa w konspiracyjnej w Narodowej Organizacji Wojskowej. Podczas Powstania Warszawskiego pełni funkcję dowódcy batalionu szturmowego Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa WKRA, a następnie dowódcy staromiejskiej żandarmerii. Pod koniec sierpnia awansuje do stopnia majora. Od 22 sierpnia 1944 jest szefem Kwatery Głównej Grupy Północ, a po jej rozwiązaniu - dowódcą 4. kompanii saperów zgrupowania "Sosna". Po upadku powstania oddaje się do niewoli – jest jeńcem w oflagu II C w Oldenbergu (Dobiegniewo). Po wyzwoleniu organizuje Narodowe Zjednoczenie Wojskowe w Piasecznie i okolicach. Za swoje przekonania i działalność jest dwukrotnie więziony przez komunistyczne władze. umiera w 1954.

 

 

  • Ppłk Stanisław Błaszczak, pseudonim Róg - urodzony w 1901, kawalerzysta. W Kampanii Wrześniowej jest adiutantem 20. pułku ułanów Kresowej Brygady Kawalerii. W konspiracji od 1940, w Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej jest komendantem 1. Rejonu Obwodu Śródmieście Okręgu Warszawa. W powstaniu dowodzi zgrupowaniem „Róg”, od 8 sierpnia walcząc na wschodnim, a od 26 sierpnia na południowym odcinkach obrony Starego Miasta. Od 3 września dowodzi obroną północnego Powiśla, a następnie odcinkiem Nowego Światu. Od 20 września jest dowódcą 36. pułku piechoty 28. DP Warszawskiego Korpusu AK. Po kapitulacji powstania w niewoli, po wyzwoleniu pozostaje na emigracji. Odznaczony Virtuti Militari V klasy.Umiera w 1983 w Chicago.

 

 

  • Mjr Gustaw Billewicz, pseudonim Sosna - urodzony w 1907, spokrewniony z rodziną Józefa Piłsudskiego oficer artylerii. W Kampanii Wrześniowej jest adiutantem dowódców 16. i 30. pułków artylerii lekkiej, uczestniczy m.in. w obronie Modlina. W konspiracji działa od końca 1939, w sztabie dywersji Dowództwa Głównego Służby Zwycięstwu Polski, potem w Polskiej Organizacji Zbrojnej. Po scaleniu POZ z AK dowodzi XI Zgrupowaniem w 4. Rejonie Obwodu Śródmieście WSOP - Wojskowej Służby Ochrony Powstania - Okręgu Warszawa AK. W powstaniu jest dowódcą batalionu „Chrobry I” w odwodzie Grupy „Północ” na Starym Mieście. Od 13 sierpnia dowodzi zgrupowaniem „Kuba”. Po przejściu kanałami do Śródmieścia, od 7 września jest dowódcą odcinka wschodniego w Obwodzie Śródmieście-Południe. Ranny 9 września na ul. Chmielnej, umiera dwa dni później. Odznaczony dwukrotnie Krzyżem Walecznych (1939, 1944) i Virtuti Militari V klasy (18 sierpnia 1944).

 

 

  • Ppłk Mieczysław Roman Niedzielski, pseudonim Żywiciel - urodzony w 1897, saper. Od 1917 służy w szwadronie konnych saperów I Korpusu Polskiego na Wschodzie. W Kampanii Wrześniowej dowodzi kompanią reflektorów przeciwlotniczych. W szeregach ZWZ AK od stycznia 1940, wkrótce zostaje komendantem Obwodu Żoliborz Okręgu Warszawa. W powstaniu dowodzi oddziałami na Żoliborzu oraz w Puszczy Kampinoskiej. 22 sierpnia prowadzi nocny atak na silnie obsadzony przez Niemców Dworzec Gdański. Ta druga z powstańczych prób zdobycia dworca też się nie udaje. Od 20 września pełni obowiązki dowódcy 8. DP AK im. Romualda Traugutta Warszawskiego Korpusu AK. Jest zdecydowanym przeciwnikiem kapitulacji. Wyzwolony z oflagu przez wojska brytyjskie pozostaje na emigracji. Odznaczony Krzyżem Walecznych (1921), Medalem Niepodległości, Virtuti Militari V klasy (2 października 1944). Umiera w 1980 w Chicago.

 

 

  • Mjr Alfons Kotowski, pseudonim Okoń – urodzony w 1899. Oficer służby stałej WP. Przydzielony do Korpusu Ochrony Pogranicza na Polesiu. W 44. pułku piechoty w Równem dowodzi kompanią karabinów maszynowych. Następnie w Katowicach jest adiutantem dowódcy pułku. W Kampanii Wrześniowej w 73. pułku piechoty. W konspiracji, pod pseudonimem Wiatrak, działa w wywiadzie ZWZ-AK na wschodnich terenach II RP. Od grudnia 1943 w Warszawie, w dyspozycji II Oddziału (informacyjno-wywiadowczego) KG AK. W końcu lipca 1944 zostaje dowódcą tworzącego się Batalionu Specjalnego – późniejszej „Pięści”. W Powstaniu Warszawskim walczy na Woli, dowodząc batalionem „Pięść”. 16 sierpnia obejmuje dowództwo Grupy „Kampinos”. W nocy z 20 na 21 sierpnia dowodzi pierwszym atakiem na Dworzec Gdański. Od 20 września dowodzi 13. pułkiem piechoty Warszawskiego Korpusu AK. Ginie 29 września 1944 w bitwie pod Jaktorowem. Odznaczony m.in. Virtuti Militari V klasy (11 sierpień 1944).

 

 

  • Kpt. Mieczysław Ewaryst Morawski, pseudonimy Scewola, Szeliga, Żniwiarz - urodzony w 1917. Przed 1939 podporucznik służby stałej I batalionu saperów w Modlinie. W konspiracji w ZWZ – AK. Od 1943 jest dowódcą oddziału dywersyjnego ODB – „17”, przekształconego w 9. kompanię dywersyjną. W Powstaniu Warszawskim dowodzi zgrupowaniem "Żniwiarz" na Żoliborzu. 30 września 1944 odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy. Po powstaniu jest jeńcem numer 46382 oflagu Altengrabow. Po wyzwoleniu pozostaje na emigracji w Stanach Zjednoczonych. Umiera w 2001.

 


  • Gen. Franciszek E. Pfeiffer, pseudonim Radwan - urodzony w 1895. Od 1914 jest żołnierzem I Brygady Legionów Polskich. Walczy w wojnie polsko-bolszewickiej. W niepodległej Polsce robi karierę w Wojsku Polskim. W Kampanii Wrześniowej dowodzi batalionem fortecznym „Mikołów” Armii „Kraków”. Współorganizuje struktury Służby Zwycięstwu Polski. W 1940, w proteście przeciw szykanom stosowanym wobec piłsudczyków przez rząd gen. Władysława Sikorskiego, występuje ze Związku Walki Zbrojnej i tworzy Grupę Wojsk Polskich „Edward”. W Powstaniu Warszawskim dowodzi obroną Śródmieścia. Trzykrotnie ranny. Po wyjściu z niewoli pozostaje na uchodźstwie. W 1964 otrzymuje nominację na generała brygady. Odznaczony Krzyżem Złotym i Srebrnym Orderu Virtuti Militari, Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych (czterokrotnie). Umiera w 1964 w Londynie.

 

 

  • Marek Edelman - urodzony w 1919, lekarz-kardiolog. W młodości wiąże się z Powszechnym Żydowskim Związkiem Robotniczym. Z ramienia „Bundu” organizuje życie społeczne warszawskiego getta. Wchodzi w skład dowództwa Żydowskiej Organizacji Bojowej. W 1943 bierze udział w powstaniu w getcie, po śmierci Mordechaja Anielewicza obejmując dowództwo. Po upadku powstania kanałami udaje mu się wydostać z getta. W 1944 walczy w Powstaniu Warszawskim wraz z niewielkim oddziałem ŻOB. Represjonowany na fali antysemickich czystek 1967–1968, mimo zwolnienia z pracy kontynuuje pracę naukową. W 1975 sygnuje „List 101” przeciw zmianom w konstytucji, monopolowi PZPR i sojuszowi ze Związkiem Sowieckim. Od 1976 jest związany z KOR. Od 1980 w zarządzie „Solidarności” Regionu Ziemi Łódzkiej. Internowany w stanie wojennym, w 1989 uczestniczy w obradach Okrągłego Stołu. Cieszy się autorytetem tak w kraju, jak za granicą. W 1998 odznaczony Orderem Orła Białego. Doktor honoris causa kilku uniwersytetów. Mieszka w Łodzi.


 

  • Mjr Leon Nowakowski, pseudonim Lig - urodzony w 1908. W 1931 otrzymuje przydział do 83. pułku piechoty. W stopniu podporucznika dowodzi kompanią. Po kursie łączności w 1939 zdobywa szlify porucznika. W Kampanii Wrześniowej walczy pod Żyrardowem, przedziera się do Modlina. Awansuje do stopnia kapitana, odznaczony Krzyżem Virtuti Militari. Ucieka z niewoli niemieckiej i ukrywa się w Piasecznie. Anagażuje się w walkę podziemną w Narodowych Siłach Zbrojnych. W stopniu majora od 1943, szkoli kadry podchorążych i podoficerów. Jest twórcą i - do wybuchu Powstania Warszawskiego - dowódcą pułku Narodowych Sił Zbrojnych Armii Krajowej im. Sikorskiego. W czasie powstania organizuje i jest pierwszym dowódcą Zgrupowania „Chrobry II”. 19 sierpnia zostaje zastępcą mjr. „Bartkiewicza” - Włodzimierza Zawadzkiego. Ginie 4 września podczas inspekcji placówki bojowej przy ul. Królewskiej 35. 1 października 1944 zostaje wystawiony wniosek na pośmiertne odznaczenie mjr. „Liga” Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.

 

close