A
A
A
szukaj
wersje językowe Polski English

 

  • Stanisław Tomaszewski „Miedza” - urodzony w 1913, artysta plastyk. Jest żołnierzem Związku Walki Zbrojnej - Armii Krajowej. Uwięziony na Pawiaku, brawurowo ucieka. W konspiracji współpracuje z Biurem Informacji i Propagandy KG AK oraz pismami konspiracyjnymi. Uczestniczy w Akcji „N”, której celem jest dezinformacja Niemców, przygotowując do druku dywersyjne gazetki w języku niemieckim. Jest też autorem dywersji ekonomicznej, produkując fałszywe banknoty pięciomarkowe, przeznaczone na żołd, oraz „motylków” i karykatur. Praca w zakładzie fotograficznym umożliwia mu potajemne kopiowanie zdjęć Niemców do dokumentacji ich zbrodni. Jest autorem plakatów oraz znaczków powstańczych - pierwszych od pięciu lat polskich znaczków pocztowych, przeznaczonych do jawnego obiegu. Umiera w 2000 roku.

 

 

  • Sylwester Braun, pseudonim Kris - urodzony w 1909 absolwent Politechniki Warszawskiej. Podczas okupacji prowadzi zakład fotograficzny. Na zlecenie Armii Krajowej prowadzi fotograficzną dokumentację walki z Niemcami. Archiwum to ulega zniszczeniu w 1944. Po wybuchu powstania „Kris” zostaje przydzielony do grupy fotoreporterów jako polowy sprawozdawca wojenny. Rejestruje wiele niezwykle istotnych epizodów powstańczych. Fotografuje walki, życie codzienne, zniszczenia Warszawy, a także exodus i powojenny powrót warszawiaków na morze ruin. Wywieziony do Niemiec po kapitulacji powstania, ucieka i przez Śląsk wraca do Warszawy na początku 1945. W Śródmieściu odnajduje ok. połowy spośród 3 tys. swoich negatywów, ukrytych przed wyjściem do niewoli. W 1981 swoją kolekcję zdjęć przekazuje Muzeum Historycznemu m. st. Warszawy. Umiera w 1996.

 

 

  • Por. Aleksander Gieysztor. Pseudonimy Borodzicz, Walda - urodzony w 1916, historyk. Ranny w Kampanii Wrześniowej. Od 1940 w ZWZ, potem w Armii Krajowej. Podczas okupacji wykłada na tajnej Wolnej Wszechnicy Polskiej. Od czerwca 1944 w Biurze Informacji i Propagandy KG AK, podczas powstania jest sekretarzem szefa BIP-u. W oflagu Gross-Born pisze wraz z St. Płoskim „Powstanie Warszawskie”. Po wojnie zajmuje się intensywnie pracą naukową i publicystyczną. Profesor UW, jest członkiem wielu krajowych i zagranicznych akademii nauk i komitetów naukowych, doktorem honoris causa 12 uniwersytetów. Działa na rzecz odbudowy Zamku Królewskiego, którego dyrektorem jest w latach 1980-1991. Jest niezależnym uczestnikiem obrad Okrągłego Stołu. Jego dorobek naukowy zawiera ponad tysiąc pozycji. Umiera w 1999.



  • Kpr. pchor. Stanisław Kopf, pseudonim Malarz - urodzony w 1924, w konspiracji jest żołnierzem VIII zgrupowania 1. Rejonu I Obwodu Armii Krajowej. W Powstaniu Warszawskim walczy w Zgrupowaniu „Krybar” na Powiślu i w Śródmieściu. Uczestniczy w szturmach na Uniwersytet Warszawski jako członek załogi wozu bojowego „Kubuś”. Po Powstaniu jest jeńcem nr 141080 Stalagu Falingbostel. W obozie maluje portrety swoich kolegów. Po wojnie znany jako autor wielu książek i albumów o tematyce powstańczej, wydaje m.in. „63 dni”, „Dni powstania”, „Muzy tamtych dni”. W latach osiemdziesiątych z okazji 40. rocznicy wybuchu Powstania zaangażowany w organizację słynnej wystawy w dawnej fabryce Norblina. Oddany sprawie budowy Muzeum Powstania Warszawskiego. Umiera w 2004.

 

 

  • Aleksander Kamiński, pseudonimy Dąbrowski, Juliusz Górecki - urodzony w 1903 działacz harcerski. W latach 1917 – 1919 organizuje polskie harcerstwo w Humaniu w Rosji. W Polsce, od 1921, jest instruktorem Związku Harcerstwa Polskiego, twórcą i organizatorem ruchu zuchowego, od października 1939 - w Szarych Szeregach. Uczestnik obrony Warszawy w 1939, należy do podziemnych struktur wojskowych. W latach 1939–1944 redaguje „Biuletyn Informacyjny”. W latach 1941-1944 jest szefem Biura Informacji i Propagandy Okręgu Warszawskiego AK. Od 1940 współpracuje z podziemiem żydowskim. Po powstaniu w getcie dostarcza dokumenty ocalałym żołnierzom Żydowskiej Organizacji Bojowej. Po wojnie jest pracownikiem naukowym Uniwersytetu Łódzkiego. W 1950 usunięty z uczelni z powodów politycznych, wraca w 1958. Od 1962 jest profesorem, kieruje Katedrą Pedagogiki Społecznej. Jest autorem artykułów i książek, w tym „Kamieni na szaniec”(1943). Umiera w 1978.

 

 

  • Płk. Jan Rzepecki, pseudonimy Prezes, Wolski - urodzony w 1899, historyk, sympatyk lewicy. Należy do tajnego skautingu, Związku Strzeleckiego, służy w Legionach Polskich i Wojsku Polskim. Walczy w wojnie polsko-bolszewickiej. Bierze udział w Kampanii Wrześniowej. Od 1940 do 1944 jest szefem Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej ZWZ, a następnie AK. W Powstaniu Warszawskim przy sztabie komendanta Okręgu Warszawa i Komendzie Głównej. Po wyjściu z niewoli w 1945 mianowany zastępcą gen. Leopolda Okulickiego i szefem sztabu AK. Po aresztowaniu gen. Okulickiego pełni obowiązki komendanta organizacji „Nie” i szefa Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj. 6 sierpnia 1945 wydaje rozkaz o jej rozwiązaniu. Aresztowany w 1945, skazany na 8 lat więzienia, zostaje ułaskawiony przez obejmującego urząd prezydenta Bieruta. Po 1956 działa w Związku Bojowników o Wolność i Demokrację oraz Klubie Krzywego Koła. Umiera w 1983.

 

 

  • Alina Janowska, pseudonim Alina - urodzona w 1923, we wrześniu 1939 ucieka przed Sowietami ze Słonimia na Polesiu do Warszawy. Tu pracuje w ogrodach Wilanowa i recytuje patriotyczne wiersze na wieczorkach w pałacu Branickich. Dziewięć miesięcy spędza w celi na Pawiaku. W okupowanej Warszawie uczy się tańca u prof. Janiny Mieczyńskiej. W czasie Powstania Warszawskiego walczy jako łączniczka w 8. kompanii Batalionu „Kiliński” w Śródmieściu. W 1946 debiutuje w filmie rolą ulicznej śpiewaczki w „Zakazanych piosenkach”. Jest jedną z najpopularniejszych polskich aktorek, znaną m.in. z ponad 40 ról filmowych. Mieszka w Warszawie.


  

  • Ppor. Jerzy Stefan Stawiński, pseudonimy Łącki, Lucjan – urodzony w 1921. W Kampanii Wrześniowej w plutonie łączności artylerii dywizyjnej 20. dywizji piechoty. Następnie walczy w obronie Warszawy. W konspiracji działa od marca 1940 - jest żołnierzem pułku "Baszta". Dowodzi plutonem, a następnie kompanią łączności o kryptonimie "K-4". W Powstaniu Warszawskim odpowiada za łączność pułku "Baszta". 27 września ewakuuje się kanałami z Mokotowa do Śródmieścia. Po powstaniu jest jeńcem w Oflagu Murnau. Po wyzwoleniu udaje się do Wielkiej Brytanii i wstępuje do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Po powrocie do kraju zajmuje się literaturą i filmem. Jest znanym i cenionym pisarzem oraz scenarzystą. Na podstawie jego scenariuszy powstały filmy fabularne: „Kanał” w reżyserii Andrzeja Wajdy, „Człowiek na torze”, „Eroica” i „Zezowate szczęście” w reżyserii Andrzeja Munka oraz „Zamach” w reżyserii Jerzego Passendorfera. Mieszka w Warszawie.

 


  • Wachmistrz pchor. Juliusz Walerian Krzyżewski, pseudonim Prus – urodzony w 1915, poeta. Od 1935 drukuje wiersze w „Kuźni Młodych”. W latach 1936-1937 w szkole Podchorążych w Grudziądzu. W 1938 rozpoczyna pracę w Polskim Radiu. Tu zaprzyjaźnia się z Jeremim Przyborą. W Kampanii Wrześniowej walczy w 5. Pułku Ułanów Zasławskich. Po kapitulacji wraca do Warszawy. Od czerwca 1944 w konspiracji. W powstaniu jest zastępcą dowódcy plutonu. Walczy na Woli, a następnie na Starym Mieście – w kościele Kanoniczek przy pl. Teatralnym. Ginie 26 sierpnia 1944, trafiony przez niemieckiego snajpera. Pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

 

  • Stanisław Lorentz, pseudonim Bukowski - urodzony w 1899, historyk sztuki i muzeolog. Od 1935 jest dyrektorem Muzeum Narodowego w Warszawie. W 1939 ratuje najcenniejsze kolekcje Muzeum i Zamku Królewskiego. W ramach prac Departamentu Oświaty i Kultury Delegatury Rządu RP na Kraj tworzy konspiracyjny ośrodek dokumentacji zniszczeń oraz wywozu dzieł sztuki przez Niemców. Podczas powstania niestrudzenie ratuje dzieła sztuki przed niemieckimi żołdakami. Współpracuje z Departamentem Likwidacji Skutków Wojny, a także z Departamentem Robót Publicznych i Odbudowy. W PRL walczy o odbudowę Zamku Królewskiego w Warszawie. Jest profesorem Uniwersytetu Warszawskiego i członkiem Polskiej Akademii Nauk.Umiera w 1991 w Warszawie.

 

 

  • Kpr. Ewa Faryaszewska, pseudonim Ewa - urodzona w 1920, jest malarką, harcerką Chorągwi Warszawskiej. Podczas wojny pełni w konspiracji trudną funkcję łączniczki batalionu "Wigry". Podczas Powstania Warszawskiego z wielkim poświęceniem bierze udział w ratowaniu zabytków kultury narodowej na Starym Mieście. Śmiertelnie ranna 28 sierpnia na Krzywym Kole, umiera następnego dnia.

 

 

  • Pchor. Krzysztof Kamil Baczyński, pseudonimy Jan Bugaj, Krzyś – urodzony w 1921 poeta. Pierwsze wiersze tworzy jako uczeń gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie, gdzie w 1939 zdaje maturę. Podczas okupacji jest związany ze środowiskiem młodzieżowej konspiracji lewicowej. Od 1943 bierze udział w tajnych kompletach polonistycznych. Przystępuje do Harcerskich Grup Szturmowych, przekształconych w batalion „Zośka” AK. Kończy konspiracyjną Szkołę Podchorążych Rezerwy „Agrykola”. W lipcu 1944 zostaje zastępcą dowódcy plutonu w batalionie „Parasol”. W momencie wybuchu powstania zostaje odcięty od macierzystego oddziału. Ginie w czwartym dniu powstania w Pałacu Blanka. W postaniu ginie też jego żona Barbara, poślubiona w 1942. Okupacja jest tłem lub tematem prawie wszystkich jego utworów, nawet liryków miłosnych, poświęconych żonie. Poeta publikuje konspiracyjnie dwa tomiki poezji. Cała jego twórczość, obejmująca około 500 wierszy i fragmentów prozy, zachowuje się głównie w rękopisach.

 

 

  • Krystyna Krahelska, pseudonim Danuta - urodzona w 1914, poetka, harcerka. W 1939 otrzymuje dyplom etnografa UW. W latach 1936-37 pozuje Ludwice Nitschowej, autorce pomnika warszawskiej Syreny. W konspiracji należy do Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej. W styczniu 1943 pisze piosenkę: "Hej, chłopcy, bagnet na broń!". Do Powstania Warszawskiego idzie jako sanitariuszka dywizjonu „Jeleń”. Jej pluton atakuje Dom Prasy przy ul. Marszałkowskiej 3/5. Po nieudanym szturmie „Danuta” opatruje na Polach Mokotowskich dwóch rannych powstańców. Dosięga ją seria pocisków, ciężko raniąc w pierś. Mimo operacji przeprowadzonej w nocy, umiera 2 sierpnia 1944 nad ranem. Pośmiertnie odznaczona Krzyżem Walecznych.

 

 

  • Ppor. Zbigniew Jasiński, pseudonimy Rudy, Rawicz - urodzony w 1908 absolwent Wyższej Szkoły Dziennikarskiej w Warszawie. Od maja 1940 jest członkiem Związku Walki Zbrojnej - Armii Krajowej, przydzielonym do Referatu Radiowego Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK. W czasie Powstania Warszawskiego jest współredaktorem "Dziennika Radiowego" oraz prasowym sprawozdawcą wojennym. Współpracuje także z ekipą radiostacji "Błyskawica", na falach której czytane są jego słynne wiersze: „Odmawiamy”, „Sierpień”, „Żądamy amunicji”. We wrześniu 1944 zostaje ranny. Po kapitulacji stolicy dostaje się do niewoli. Z oflagu Sandbostel uwalniają go wojska brytyjskie. Po wojnie pozostaje na emigracji. Studiuje na Uniwersytecie w Southampton. W 1952 wyjeżdża z Anglii do Australii, gdzie współpracuje ze środowiskami polonijnymi oraz Klubem Koła Armii Krajowej w Sydney. Umiera w 1984 w Bermagui koło Canberry.

 

 

  •  Marian Sigmund „Nałęcz” - urodzony w 1902, architekt wnętrz, scenograf. W latach 1933-1937 prezes Spółdzielni Artystycznej „Ład”. Żołnierz Września’39, ZWZ i AK, współpracownik BIP KG AK. W Powstaniu walczy w centrum Śródmieścia, w randze podporucznika. 2 sierpnia polskim orłem i nazwą „Chwat” zdobi pancerz zdobycznego działa samobieżnego Jagdpanzer 38(t) - „Hetzer”. Jest drugim z laureatów konkursu na znaczek Poczty Polowej – projektuje na barykadzie, pod niemieckim ostrzałem. Po kapitulacji jest jeńcem Oflagu Murnau. W 1947 wraca do kraju, pracuje jako projektant, wieloletni kierownik katedry Architektury Wnętrz i dziekan Wydziału krakowskiej ASP, od 1951 profesor nadzwyczajny. Umiera w 1993 roku.

 

 

  • Ks. mjr Stefan Kowalczyk, pseudonim Biblia - urodzony w 1897. Uczestniczy w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1923 otrzymuje święcenia kapłańskie. Zostaje kapelanem 36. pułku piechoty Legii Akademickiej i notariuszem kurii polowej. We wrześniu 1939 mianowany wikariuszem generalnym kurii polowej przez opuszczającego Warszawę biskupa polowego Józefa Gawlinę, spędza miesiąc w więzieniu na Pawiaku, aresztowany wkrótce po wkroczeniu Niemców do stolicy. W okresie okupacji jest dziekanem duszpasterstwa Okręgu Stołecznego AK. Od 1 sierpnia 1944, jako Szef Duszpasterstwa AK, jest faktycznym Naczelnym Kapelanem Powstania Warszawskiego. Po upadku powstania idzie do niewoli, by w 1945 wrócić do kraju. Umiera w 1957.

 

 

  • Ks. mjr Józef Warszawski, pseudonim Ojciec Paweł - urodzony w 1903 jezuita, filozof i publicysta. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. We wrześniu 1939 jest kapelanem na Mokotowie. W konspiracji tworzy słynne „rekolekcje narodowe”. Od 1940, przy poparciu abp. Adama Sapiehy, prowadzi akcję propagandową w obronie papieża Piusa XII. W latach okupacji jest kapelanem Konfederacji Narodu i grupy „Sztuka i Naród”, zaś w powstaniu - zgrupowania „Radosław”. 12 sierpnia 1944 delegowany do KG AK z planem ewakuacji do Puszczy Kampinoskiej. Przechodzi najcięższy powstańczy szlak bojowy z Woli przez Stare Miasto na Czerniaków. Wyzwolony z niewoli, pozostaje na emigracji, stając się działaczem i kapelanem Polonii, a także Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech i Anglii. Od 1950 w Rzymie kieruje m.in. sekcją polską Radia Watykańskiego. W 1994 wraca do Warszawy. Odznaczony Komandorią Orderu Polonia Restituta, Virtuti Militari, Krzyżem Walecznych i Krzyżem AK. Umiera w 1997.

 

 

  • Ks. Józef Stanek - urodzony w 1916, pallotyn. Święcenia kapłańskie przyjmuje w 1941. Na tajnych kompletach studiuje socjologię. W konspiracji działa w Związku Walki Zbrojnej -Armii Krajowej. Podczas Powstania, pod pseudonimem Rudy, jest kapelanem AK w Śródmieściu, a od połowy sierpnia - Zgrupowania „Kryska” na Czerniakowie. Podczas ewakuacji Przyczółka Czerniakowskiego oddaje swoje miejsce w pontonie rannemu żołnierzowi. Wzięty do niewoli, ginie 23 września, powieszony przez Niemców na terenie magazynów „Społem” na Solcu. W 1999 beatyfikowany przez Jana Pawła II w Warszawie.

 

 

  • Ewa Matuszewska, pseudonim Mewa – urodzona w 1919. Jest harcerką 3. WŻDH Chorągwi Warszawskiej. W 1938 zaczyna studia medyczne. We wrześniu 1939 pracuje w punkcie opatrunkowym Szpitala Dzieciątka Jezus. Podczas okupacji kończy Szkołę Pielęgniarską i kurs ratowania ciężko rannych. Kontynuuje studia medyczne na tajnym Wydziale Lekarskim. Ideowo bliska grupie młodzieży socjalistycznej, współpracuje z Komitetem Porozumiewawczym Lekarzy Socjalistów i Demokratów. Uczestniczy w akcjach humanitarnych podziemia, m. in. w ratowaniu dzieci z Zamojszczyzny. Należy do „Szarych Szeregów”. Od września 1943 związana z oddziałem „Agat” - późniejszy „Parasol” - Kedywu. W Powstaniu Warszawskim kieruje na Mokotowie służbą sanitarną 2. kompanii pułku „Baszta”. Organizuje szpitalik polowy na tyłach. 26 września pozostaje z rannymi. Ginie zastrzelona przez Niemców, z bandażem w ręce. Odznaczona pośmiertnie Krzyżem Orderu Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych.

 

 

  • Celina Pastuszko. Celina Pastuszko, pseudonim Wanda - urodzona w 1927, jest harcerką 50. drużyny Chorągwi Warszawskiej. W okresie okupacji mieszkanie jej rodziców przy ul. Żurawiej 11 jest "skrzynką" kontaktową harcerskiego plutonu 101. 1 sierpnia o godz. 17.00 „Wanda” znajduje się przy Placu Dąbrowskiego 2/4. Podczas Powstania Warszawskiego ofiarnie pełni służbę sanitariuszki w 2. kompanii zgrupowania "Bartkiewicza". Ginie 4 września podczas bombardowania kamienicy przy Świętokrzyskiej 30.

 

close